Sự thay đổi trong chính sách địa cực: Mỹ rút dần tàu phá băng khi Trung Quốc đẩy mạnh bành trướng tại Nam Cực

Hoa Kỳ đang phải đối mặt với những thách thức hậu cần nghiêm trọng tại Nam Cực khi hợp đồng thuê tàu phá băng nghiên cứu chuyên dụng duy nhất của họ, RVIB Nathaniel B. Palmer, sẽ hết hạn vào cuối năm tài chính 2026. Con tàu này được đóng từ năm 1992, có khả năng phá lớp băng dày tới 3 foot với tốc độ 3 hải lý/giờ. Việc chấm dứt hợp đồng thuê tàu diễn ra đúng thời điểm Quỹ Khoa học Quốc gia (NSF) cắt giảm ngân sách cho các chương trình địa cực, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt năng lực vận hành tại khu vực được điều chỉnh bởi Hiệp ước Nam Cực ký ngày 1 tháng 12 năm 1959.

Hiện tại, việc đảm bảo tiếp tế cho trạm McMurdo vào tháng 1 năm 2026 vẫn phụ thuộc vào tàu USCGC Polar Star đã cũ kỹ. Được đưa vào hoạt động từ năm 1976, đây là tàu phá băng hạng nặng duy nhất còn hoạt động hoàn chỉnh trong số hai tàu lỗi thời mà Mỹ sở hữu, tạo ra một lỗ hổng lớn về năng lực mà các quan chức đã nhiều lần cảnh báo. Trước kế hoạch ngừng thuê tàu Palmer, hơn 170 nhà khoa học đã gửi thư tới ban lãnh đạo NSF và Quốc hội vào ngày 28 tháng 7, kêu gọi xem xét lại quyết định này. Họ nhấn mạnh rằng tàu Palmer đóng vai trò then chốt trong việc thu thập dữ liệu về khí hậu Trái Đất, các quá trình đại dương và sự tan chảy của các sông băng, bao gồm cả sông băng Thwaites.

Trái ngược với những hạn chế nội bộ của Mỹ, Trung Quốc đang liên tục gia tăng sự hiện diện khoa học trên lục địa băng giá này. Bắc Kinh đã đưa vào vận hành trạm thứ năm mang tên "Tần Lĩnh" (Qinling) tại khu vực Biển Ross, một dự án bắt đầu từ năm 2018 và hoàn thành vào tháng 2 năm 2024. Trạm Tần Lĩnh có diện tích 5.200 m², đủ sức chứa 80 người vào mùa hè và 30 người vào mùa đông. Hơn nữa, Trung Quốc còn công bố kế hoạch xây dựng trạm nghiên cứu thường trực thứ sáu tại vùng đất Marie Byrd vào năm 2027. Các đối tác phương Tây, bao gồm Vương quốc Anh, đang quan sát sự phát triển hạ tầng của Trung Quốc, bao gồm cả các bến cảng tiềm năng, với sự lo ngại về các động cơ địa chính trị và chiến lược vượt xa mục tiêu khoa học thuần túy.

Sự gia tăng vị thế của Trung Quốc và Nga tại các vùng cực diễn ra trong bối cảnh năm 2048 đang đến gần, thời điểm mà lệnh tạm dừng khai thác khoáng sản tại Nam Cực có thể được xem xét lại. Để duy trì ảnh hưởng, Mỹ đang lên kế hoạch phát triển một loại tàu công nghệ cao mới, nhưng quá trình thiết kế và chế tạo có thể mất từ 4 đến 10 năm, để lại một khoảng trống hoạt động nguy hiểm cho đến cuối thập kỷ. Tại Bắc Cực, sự thay đổi này đã lộ rõ: sau khi Trung Quốc cử một số lượng lớn tàu nghiên cứu vào vùng biển của Mỹ năm 2025, Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Hoa Kỳ đã phải đưa vào hoạt động tàu phá băng địa cực đầu tiên sau 25 năm là USCGC Storis để thực hiện các nhiệm vụ tại Bắc Cực, trong khi chờ đợi các tàu lớp Polar Security Cutter mới (chiếc đầu tiên dự kiến sớm nhất là năm 2030).

Tóm lại, việc thu hẹp sự hiện diện của Mỹ tại Nam Cực do những hạn chế về ngân sách của NSF đang diễn ra song song với sự mở rộng hạ tầng mạnh mẽ từ các đối thủ cạnh tranh. Sự mất cân bằng trong năng lực phá băng đang trở thành một chỉ số trực tiếp cho thấy sự phân chia lại ảnh hưởng địa chính trị tại các vĩ độ phía Nam. Trong bối cảnh đó, Hoa Kỳ đang nỗ lực tìm cách khôi phục thế cân bằng với Nga và Trung Quốc, những quốc gia vốn đang vận hành các hạm đội tàu phá băng hiện đại và đầy tham vọng.