Kutup Siyasetinde Eksen Kayması: Çin'in Antarktika Genişlemesi Karşısında ABD Buzkıranlarının Geri Çekilmesi

Amerika Birleşik Devletleri, Antarktika'daki operasyonel faaliyetlerinde son derece ciddi lojistik engellerle karşı karşıya kalıyor. 1992 yılında inşa edilen ve üç knot hızla ilerlerken üç fit kalınlığındaki düz buzu kırabilen tek özel bilimsel araştırma buzkıranı RVIB Nathaniel B. Palmer'ın kira sözleşmesi, 2026 Mali Yılı sonunda sona eriyor. Bu geminin hizmet dışı kalma sürecinin, Ulusal Bilim Vakfı'nın (NSF) kutup programları bütçesindeki kesintilerle aynı döneme denk gelmesi, 1 Aralık 1959 tarihli Antarktika Antlaşması ile düzenlenen bölgedeki operasyonel kapasite açığını daha da derinleştiriyor.

Ocak 2026'da McMurdo İstasyonu'nun hayati önem taşıyan ikmal operasyonları, halihazırda 1976 yılında hizmete giren emektar USCGC Polar Star'ın omuzlarına yüklenmiş durumda. ABD'nin elindeki iki eski ağır buzkırandan tek tam işlevsel olanı konumundaki bu gemi, yetkililerin defalarca dile getirdiği kapasite boşluğunu somut bir şekilde gözler önüne seriyor. Palmer'ın kira sözleşmesinin sonlandırılması kararına tepki gösteren 170'ten fazla bilim insanı, 28 Temmuz tarihinde NSF yönetimine ve Kongre'ye ortak bir mektup göndererek kararın gözden geçirilmesini talep etti. Bilim topluluğu, Palmer gemisinin Thwaites Buzulu da dahil olmak üzere küresel iklim verileri, okyanus süreçleri ve buzulların erimesi üzerine yürütülen çalışmalarda kritik bir rol oynadığını vurguluyor.

ABD'nin yaşadığı bu iç kısıtlamaların aksine, Çin Halk Cumhuriyeti kıtadaki bilimsel ve fiziksel varlığını sistematik bir şekilde artırmaya devam ediyor. Pekin yönetimi, Ross Denizi bölgesinde 2018 yılında inşasına başladığı ve Şubat 2024'te tamamladığı beşinci istasyonu olan 'Qinling'i resmen hizmete açtı. Yaklaşık 5 bin 200 metrekarelik bir alana yayılan bu modern tesis, yaz mevsiminde 80, kışın ise 30 personeli ağırlayacak şekilde tasarlandı. Dahası, Çin 2027 yılına kadar Marie Byrd Toprakları'nda altıncı bir kalıcı araştırma istasyonu kurma planlarını da kamuoyuna duyurdu. İngiltere dahil olmak üzere Batılı müttefikler, potansiyel rıhtım projeleri de içeren bu altyapı hamlelerini, saf bilimsel amaçların ötesine geçen jeopolitik ve stratejik motivasyonlar olarak değerlendiriyor.

Çin ve Rusya'nın kutup bölgelerindeki bu stratejik hamleleri, Antarktika'daki madencilik moratoryumunun yeniden gözden geçirilebileceği 2048 yılı yaklaşırken büyük bir anlam kazanıyor. ABD, bölgedeki etkisini korumak amacıyla yeni ve yüksek teknolojili bir gemi tasarlamayı planlasa da, bu tasarım ve inşa sürecinin 4 ila 10 yıl arasında sürebileceği öngörülüyor; bu durum on yılın sonuna kadar operasyonlarda kritik bir boşluk oluşması riskini doğuruyor. Benzer bir değişim Arktik bölgesinde de hissediliyor. Çin'in 2025 yılında ABD sularına önemli sayıda araştırma gemisi göndermesinin ardından, ABD Sahil Güvenliği, Polar Security Cutter sınıfı yeni gemilerin (en erken 2030) teslimatını beklerken, 25 yıl aradan sonra ilk kutup buzkıranı olan USCGC Storis'i Arktik görevleri için devreye aldı.

Sonuç olarak, NSF bütçe kısıtlamalarının tetiklediği ABD'nin Antarktika'daki varlığının zayıflaması, rakiplerin agresif altyapı genişlemesiyle doğrudan çakışıyor. Buzkıran kapasitesindeki bu belirgin dengesizlik, güney enlemlerindeki jeopolitik nüfuzun yeniden dağılımının en net göstergelerinden biri haline geliyor. Washington yönetimi, modern ve güçlü buzkıran filolarına sahip olan Rusya ve Çin ile stratejik pariteyi yeniden tesis etmeye çalışırken, bölgedeki bilimsel ve askeri rekabetin boyutu her geçen gün daha da genişliyor.