Niemcy: Ekonomiści wzywają do reform podatkowych i emerytalnych w obliczu narastającego deficytu kadrowego

Republika Federalna Niemiec stoi obecnie przed widmem poważnego kryzysu strukturalnego na rynku pracy, który jest napędzany przez nieubłagane zmiany demograficzne. Eksperci prognozują, że w ciągu najbliższych piętnastu lat krajowa gospodarka może odczuć brak nawet siedmiu milionów pracowników, co wynika bezpośrednio ze starzenia się społeczeństwa. Taka sytuacja stanowi realne zagrożenie dla utrzymania obecnego poziomu dobrobytu. W niemieckiej debacie publicznej nastąpił wyraźny zwrot – zamiast obarczać obywateli winą za preferowanie „stylu życia opartego na pracy w niepełnym wymiarze”, uwaga skupiła się na konieczności wdrożenia pilnych, systemowych przekształceń.

Kluczowe trendy budzące niepokój analityków to przede wszystkim masowe przechodzenie na emeryturę pokolenia baby boomers oraz rekordowo wysoki odsetek zatrudnienia w niepełnym wymiarze godzin. Dane statystyczne za 2025 rok potwierdzają powagę sytuacji: w drugim kwartale 2025 roku udział pracowników zatrudnionych na część etatu przekroczył barierę 40%, osiągając historyczny poziom 40,1%. Tendencja ta nie uległa zmianie również w trzecim kwartale, co stanowi drastyczną różnicę w porównaniu z latami 90., gdy praca na ułamek etatu była zjawiskiem marginalnym. Według danych z września 2025 roku, liczba osób pracujących w ten sposób wyniosła 11 910,50 tysięcy.

Podczas gdy kręgi polityczne apelują o reformy stymulujące wzrost gospodarczy, ekonomiści wskazują na konkretne bariery fiskalne. Dominik Grol z Instytutu Gospodarki Światowej w Kilonii (IfW Kiel) zauważa, że racjonalni pracownicy często nie widzą sensu w podejmowaniu dodatkowego wysiłku czy nadgodzin ze względu na wysokie obciążenia podatkowe i składki socjalne, co jest szczególnie widoczne przy niższych stawkach płac. Wiodące instytuty ekonomiczne są zgodne, że system podatkowo-transferowy wymaga naprawy, aby dodatkowa praca stała się finansowo atrakcyjna. Enzo Weber z Instytutu Badań nad Rynkiem Pracy (IAB) sugeruje, że ograniczenie obciążeń podatkowych od dodatkowych dochodów do 30% mogłoby zaowocować powstaniem setek tysięcy nowych miejsc pracy.

Robert Grundke, stojący na czele departamentu Niemiec w OECD, dostrzega z kolei ogromny potencjał w starszych grupach wiekowych. Podkreśla on, że niezbędne jest zapewnienie seniorom elastycznych warunków pracy oraz możliwości stałego podnoszenia kwalifikacji. Grundke proponuje również radykalne obniżenie krańcowych stawek podatkowych dla osób o niskich i średnich dochodach. Taka zmiana miałaby zostać sfinansowana poprzez likwidację ulg podatkowych dotyczących zysków kapitałowych, spadków oraz podatku VAT, a także poprzez wzmocnienie skuteczności kontroli skarbowej.

Kwestie emerytalne pozostają jednym z najbardziej zapalnych punktów dyskusji, gdyż Niemcy posiadają najstarszą populację zdolną do pracy w Unii Europejskiej. Wywiera to potężną presję na system emerytalny oparty na solidarności pokoleń. Dominik Grol proponuje zniesienie możliwości wcześniejszego przechodzenia na emeryturę w wieku 63 lat bez potrąceń oraz powiązanie ustawowego wieku emerytalnego ze średnią długością życia. Jest to bezpośrednia reakcja na wyzwania demograficzne – szacuje się, że do połowy lat 30. XXI wieku stosunek osób pracujących do emerytów wyniesie zaledwie 1,5 do 1.

W ogólnym rozrachunku ekonomiści są zdania, że wyeliminowanie bodźców zniekształcających rynek w sferze podatkowej i socjalnej może przynieść znaczący efekt makroekonomiczny. W obliczu spowolnienia wzrostu i kurczących się zasobów siły roboczej, Niemcy potrzebują holistycznego podejścia, które połączy zachęty fiskalne, elastyczność zatrudnienia i reformę struktury emerytalnej. Ma to na celu zapobieżenie spadkowi standardów życia. Warto przypomnieć, że w kwietniu 2025 roku średnie miesięczne wynagrodzenie brutto w Niemczech wynosiło 4784 euro, przy czym dwie trzecie pracowników pełnoetatowych zarabiało kwoty poniżej tej wartości.