Duitsland: Economen pleiten voor fiscale en pensioenhervormingen te midden van nijpend personeelstekort

De Bondsrepubliek Duitsland bevindt zich momenteel in de greep van een diepgewortelde structurele crisis op de arbeidsmarkt, die onvermijdelijk wordt aangewakkerd door een ingrijpende demografische transformatie. Actuele prognoses schetsen een somber beeld: binnen de komende vijftien jaar zou de grootste economie van Europa wel eens zeven miljoen arbeidskrachten tekort kunnen komen door de voortschrijdende vergrijzing. Deze ontwikkeling vormt een directe bedreiging voor het behoud van de huidige welvaart en de algemene levensstandaard. Waar het publieke debat voorheen vaak gedomineerd werd door kritiek op burgers die zouden kiezen voor een zogenaamde 'parttime levensstijl', is de focus nu definitief verschoven naar de noodzaak voor urgente en ingrijpende systeemveranderingen.

De trends die de grootste zorgen baren bij economen zijn de versnelde uitstroom van de babyboomgeneratie naar het pensioen en een opvallend hoog percentage werknemers dat op basis van deeltijd werkt. De statistische gegevens voor het jaar 2025 bevestigen de enorme omvang van dit probleem. In het tweede kwartaal van 2025 steeg het aandeel werknemers in deeltijd tot boven de psychologische grens van 40%, met een historisch record van 40,1%. Deze opwaartse lijn zette zich onverminderd voort in het derde kwartaal, wat een dramatisch verschil markeert met de situatie in de jaren negentig, toen deeltijdwerk nog als een uitzondering werd beschouwd. Per september 2025 werd het totale aantal mensen dat in deeltijd werkt officieel vastgesteld op 11.910.500 personen.

Hoewel politieke leiders aandringen op hervormingen om de stagnerende economische groei vlot te trekken, wijzen deskundigen op de hardnekkige fiscale drempels die meer werken ontmoedigen. Dominik Grol van het Kiel Instituut voor de Wereldeconomie (IfW Kiel) legt uit dat rationeel handelende werknemers vaak geen directe financiële prikkel ervaren om overuren te maken. Dit komt door de progressieve belastingdruk en de hoge sociale afdrachten, die vooral bij lagere loonschalen zwaar wegen op het netto-inkomen. Er is inmiddels een brede consensus bereikt onder vooraanstaande economische instituten dat het belasting- en transfersysteem op de schop moet om extra arbeidsprestaties financieel aantrekkelijker te maken. Enzo Weber van het Instituut voor Arbeidsmarktonderzoek (IAB) oppert dat een verlaging van de belastingdruk op extra verdiensten naar maximaal 30% de potentie heeft om honderdduizenden nieuwe arbeidsplaatsen te genereren.

Robert Grundke, die de Duitse afdeling van de OESO (OECD) leidt, ziet eveneens een enorm onbenut potentieel binnen de oudere segmenten van de beroepsbevolking. Hij benadrukt dat het essentieel is om voor deze groep flexibele werkomstandigheden en gerichte mogelijkheden voor bijscholing te creëren, zodat zij langer inzetbaar blijven. Grundke stelt een ingrijpende reductie voor van de marginale belastingtarieven voor werknemers met een laag of modaal inkomen. Om deze hervorming te kunnen financieren, suggereert hij het schrappen van diverse belastingvoordelen op onder andere vermogenswinsten, erfenissen en de btw, aangevuld met een intensivering van de fiscale controles om de naleving te verbeteren.

De houdbaarheid van het pensioenstelsel blijft een cruciaal en gevoelig discussiepunt, aangezien Duitsland momenteel de oudste beroepsbevolking van de gehele Europese Unie heeft. Dit legt een loodzware druk op het bestaande omslagstelsel voor pensioenen. In dit kader stelt Grol voor om de regeling voor vervroegde pensionering op 63-jarige leeftijd zonder kortingen volledig af te schaffen. In plaats daarvan zou de pensioengerechtigde leeftijd direct gekoppeld moeten worden aan de gemiddelde levensverwachting. Dit is een noodzakelijk antwoord op de demografische realiteit waarbij men verwacht dat er tegen het midden van de jaren 2030 een verhouding zal zijn van slechts 1,5 werkende voor elke gepensioneerde.

Concluderend stellen economen dat het integraal aanpakken van verstorende prikkels in zowel de fiscale als de sociale zekerheidssfeer een significante macro-economische impuls kan geven. Geconfronteerd met een afkoelende economie en een vergrijzende beroepsbevolking, heeft Duitsland behoefte aan een holistische strategie die fiscale stimulansen combineert met arbeidsmarktflexibiliteit en een structurele pensioenhervorming. Alleen door deze gecombineerde aanpak kan een daling van de levensstandaard worden voorkomen. Ter illustratie van de huidige inkomensverhoudingen: het gemiddelde bruto maandsalaris in Duitsland lag in april 2025 op 4784 euro, maar de statistieken tonen aan dat twee derde van de voltijdse werknemers een inkomen ontvangt dat onder dit gemiddelde ligt.