Archeologiczne dowody potwierdzają: ziemniaki Four Corners uprawiano na Płaskowyżu Kolorado od 10 900 lat

W styczniu 2026 roku opublikowano wyniki przełomowych badań, które rzucają nowe światło na historię udomowienia ziemniaka z regionu Four Corners (Solanum jamesii) na Płaskowyżu Kolorado. Projekt badawczy prowadzony przez naukowców z Uniwersytetu Utah podważa dotychczasowe przekonania na temat wczesnych praktyk rolniczych w południowo-zachodniej części Ameryki Północnej. Zespół, w którego skład weszli między innymi Lisbeth Louderback z Muzeum Historii Naturalnej w Utah oraz Bruce Pavlik z ogrodu botanicznego Red Butte Garden, przedstawił dowody na wykorzystywanie tej rośliny przez rdzenne społeczności od co najmniej 11 000 lat. Jest to obecnie najstarszy udokumentowany przypadek użytkowania ziemniaków na całym kontynencie północnoamerykańskim.

Kluczowym dowodem w sprawie okazała się specjalistyczna analiza mikroskopowa ziaren skrobi, które przetrwały na 401 starożytnych narzędziach kamiennych odnalezionych w 14 różnych lokalizacjach archeologicznych. Znaleziska te potwierdzają przetwarzanie gatunku S. jamesii już 10 900 lat temu, biorąc pod uwagę kalibrowane datowanie radiowęglowe. Odkrycie to wskazuje na aktywną uprawę tej bulwy przez dawne ludy tubylcze daleko poza jej naturalnym środowiskiem, które pierwotnie ograniczało się do obszaru Mogollon Rim w Arizonie i Nowym Meksyku. Co ciekawe, główne centrum różnorodności genetycznej tej rośliny zlokalizowano w Parku Narodowym Mesa Verde w południowej części stanu Kolorado.

Wyniki przeprowadzonych analiz pozwoliły naukowcom na zdefiniowanie tak zwanego „zasięgu antropogenicznego”, wskazującego konkretne miejsca, gdzie populacje indiańskie celowo przemieszczały i uprawiały ten specyficzny gatunek ziemniaka. Do najważniejszych stanowisk tego typu należą North Creek Shelter w południowym Utah oraz Pueblo Bonito w Nowym Meksyku. Badacze odnotowali wyraźne zmiany w cechach morfologicznych roślin na tych obszarach, co świadczy o wczesnych etapach sztucznej selekcji, przejawiającej się na przykład zwiększoną odpornością na niskie temperatury. Wcześniejsze dowody na obecność S. jamesii w Utah pochodzą z 8950 roku p.n.e., co tylko podkreśla niezwykle trwałą i wielowiekową więź między ludźmi a tą rośliną.

Pod względem dietetycznym ziemniak Four Corners stanowił niezwykle cenny zasób dla dawnych mieszkańców regionu, zapewniając im przetrwanie w trudnych warunkach. Roślina ta zawiera trzykrotnie więcej białka i dwukrotnie więcej kalorii niż popularne odmiany komercyjne, takie jak Solanum tuberosum. Dzięki tym unikalnym właściwościom bulwa ta była kluczowa dla zachowania bezpieczeństwa żywnościowego w surowym, półpustynnym klimacie. Warto jednak zauważyć, że bulwy S. jamesii są znacznie mniejsze od tych znanych ze współczesnych upraw i zawierają wysoki poziom glikoalkaloidów, w tym tomatyny. Wymuszało to na rdzennych mieszkańcach stosowanie specjalnych metod obróbki, takich jak płukanie czy mieszanie z glinką, aby skutecznie zneutralizować ich naturalną gorycz.

To interdyscyplinarne badanie, które w nowatorski sposób łączy nowoczesną archeologię z tradycyjną wiedzą przekazywaną przez starszyznę ludów Diné i Hopi, na nowo definiuje historię rolnictwa na kontynencie. Obecnie naukowcy, w tym przedstawiciele Departamentu Rolnictwa USA, intensywnie badają kod genetyczny S. jamesii w poszukiwaniu genów odpowiedzialnych za odporność na suszę i patogeny, które mogłyby wzmocnić współczesne odmiany. Ta starożytna roślina, charakteryzująca się zdolnością do przetrwania w stanie uśpienia nawet przez dziesięć lat oraz niezwykle wysoką tolerancją na brak wody, jest dziś postrzegana jako potencjalnie kluczowe i zrównoważone źródło pożywienia dla przyszłych pokoleń.