Tempo odkrywania nowych form życia gwałtownie rośnie: ponad 16 000 nowych gatunków rejestrowanych każdego roku

Współczesna nauka znajduje się obecnie w fazie niezwykle intensywnego dokumentowania bogactwa biologicznego Ziemi. Jak wynika z najnowszego badania przeprowadzonego pod nadzorem Johna J. Wiensa z Uniwersytetu Arizony, proces ten nabrał niespotykanej dotąd dynamiki, prowadząc do formalnej rejestracji ponad 16 000 nowych gatunków każdego roku. Ten imponujący wynik świadczy o ogromnym zaangażowaniu społeczności naukowej w katalogowanie życia, które wciąż skrywa przed nami wiele tajemnic.

Analiza danych taksonomicznych zebranych w pięcioletnim przedziale czasowym, obejmującym lata 2015–2020, wykazała zdumiewającą produktywność badaczy. W tym krótkim okresie udało się udokumentować aż 15% całkowitej liczby wszystkich znanych obecnie gatunków. Roczny przyrost bazy danych obejmował przeszło 10 000 nowych gatunków zwierząt, wśród których prym wiodły przede wszystkim stawonogi oraz owady. Równolegle, botanicy opisywali około 2 500 gatunków roślin, a mykolodzy identyfikowali blisko 2 000 nowych gatunków grzybów rocznie. Aby uzmysłowić sobie skalę tego zjawiska, warto przypomnieć, że Karol Linneusz, uznawany za twórcę nowoczesnej taksonomii, w ciągu trzech stuleci opisał łącznie nieco ponad 10 000 gatunków. Takie porównanie dobitnie podkreśla wykładniczy wzrost wysiłków badawczych, jaki dokonał się w ostatnich dziesięcioleciach.

Co niezwykle istotne, obecne tempo opisywania nowych form życia wyraźnie wyprzedza szacowane wskaźniki wymierania, które naukowcy oceniają na poziomie około dziesięciu gatunków rocznie. Ten statystyczny kontrast rzuca nowe światło na debatę o stanie biosfery, choć występuje na tle bardzo niepokojących prognoz ekologicznych. Według wielu ekspertów, postępująca degradacja naturalnych siedlisk, zanieczyszczenie środowiska oraz gwałtowne zmiany klimatyczne sprawiają, że nawet milion gatunków może znajdować się obecnie na krawędzi całkowitego wyginięcia.

Głównym katalizatorem tego naukowego przełomu okazały się przełomowe osiągnięcia technologiczne, a w szczególności powszechne zastosowanie metod sekwencjonowania molekularnego. Techniki badawcze, ewoluujące od klasycznej metody Sangera po nowoczesne technologie sekwencjonowania nowej generacji (NGS), znacząco podniosły precyzję oraz tempo identyfikacji tzw. gatunków kryptycznych. Są to organizmy, które pozostają praktycznie nieodróżnialne podczas standardowych oględzin wizualnych, a ich odrębność ujawnia się dopiero na poziomie genetycznym. Niemniej jednak, naukowcy z Uniwersytetu Arizony zwracają uwagę na istotny problem: gatunek, który nie posiada formalnego opisu naukowego, pozostaje de facto niewidoczny dla wszelkich programów i inicjatyw związanych z ochroną przyrody.

Szeroko zakrojone działania dokumentacyjne, takie jak międzynarodowy projekt „Barcode of Life”, mający na celu stworzenie genetycznej bazy danych wszystkich gatunków, stanowią fundamentalny krok w kierunku zrozumienia skomplikowanych relacji ewolucyjnych oraz zmienności genetycznej na Ziemi. Mimo tych sukcesów, ochrona bioróżnorodności pozostaje wyzwaniem o krytycznym znaczeniu dla zachowania usług ekosystemowych. To właśnie od nich zależy nasze bezpieczeństwo żywnościowe oraz ogólny stan zdrowia populacji ludzkiej. W tym kontekście, przyspieszone tempo opisywania nowych gatunków staje się dramatycznym wyścigiem z czasem, odbywającym się w warunkach nieustannej i rosnącej presji antropogenicznej wywieranej na świat natury.