Archeologisch bewijs bevestigt 10.900 jaar oude teelt van de Four Corners-aardappel op het Colorado-plateau

In januari 2026 werden de resultaten van een baanbrekend onderzoek gepubliceerd die nieuw licht werpen op de eeuwenoude domesticatie van de Four Corners-aardappel (Solanum jamesii) op het Colorado-plateau. Dit initiatief, onder leiding van de Universiteit van Utah, daagt de gevestigde opvattingen over vroege landbouwpraktijken in het zuidwesten van Amerika uit. Wetenschappers, waaronder Lisbeth Louderback van het Natural History Museum of Utah en Bruce Pavlik van de Red Butte Garden van de Universiteit van Utah, hebben bewijs gevonden voor het gebruik van deze aardappelsoort door inheemse volkeren gedurende ten minste 11.000 jaar. Dit vormt het vroegste gedocumenteerde gebruik van aardappelen in Noord-Amerika.

Het cruciale bewijsmateriaal bestond uit een microscopische analyse van zetmeelkorrels die werden aangetroffen op 401 oude stenen werktuigen, afkomstig van 14 verschillende archeologische vindplaatsen. Deze ontdekkingen bevestigen de verwerking van Solanum jamesii daterend uit een gekalibreerde periode tot 10.900 jaar geleden. Hiermee wordt een chronologie vastgesteld van actieve teelt van deze knol door vroege inheemse volkeren, ver buiten het natuurlijke verspreidingsgebied dat traditioneel beperkt bleef tot de Rim-Mogollon-regio in Arizona en New Mexico. Het centrum van de genetische diversiteit van Solanum jamesii is inmiddels gelokaliseerd in het Mesa Verde National Park in het zuiden van Colorado.

De verzamelde gegevens schetsen een zogenaamd antropogeen areaal, waar Indiaanse populaties deze aardappel doelbewust verplaatsten en verbouwden. Belangrijke locaties binnen dit gebied zijn onder meer de North Creek Shelter in het zuiden van Utah en Pueblo Bonito in New Mexico. Onderzoekers stelden merkbare veranderingen vast in de kenmerken van de plant binnen dit verspreidingsgebied, wat wijst op de beginfasen van kunstmatige selectie, zoals een verhoogde resistentie tegen vorst. Eerder was er al bewijs gevonden voor het gebruik van Solanum jamesii in Utah dat teruggaat tot 8950 voor Christus, wat duidt op een zeer lange geschiedenis van interactie.

Vanuit voedingsoogpunt vormt de Four Corners-aardappel een essentieel hulpmiddel voor overleving. De knol bevat drie keer zoveel eiwitten en twee keer zoveel calorieën als de commerciële aardappelrassen (Solanum tuberosum). Dit onderstreept de onmisbaarheid van het gewas voor het waarborgen van de veerkracht in een semi-aride klimaat. Hoewel de knollen van Solanum jamesii aanzienlijk kleiner zijn dan die van de gecultiveerde aardappel, bevatten ze hogere concentraties glycoalkaloïden zoals tomatine. Dit vereiste specifieke verwerkingsmethoden van de inheemse bevolking, zoals uitlogen of het mengen met klei om de bitterheid te verminderen.

Dit interdisciplinaire bewijs, dat archeologie combineert met traditionele kennis van inheemse volkeren, waaronder de overleveringen van Dine- en Hopi-stamoudsten, herschrijft de agrarische geschiedenis van Noord-Amerika. Wetenschappers, onder meer van het Amerikaanse ministerie van Landbouw (USDA), bestuderen momenteel het DNA van Solanum jamesii op zoek naar genen voor droogte- en ziekteresistentie die in moderne aardappelrassen kunnen worden geïntroduceerd. Deze oude knol, die beschikt over een kiemrust van tien jaar en een hoge tolerantie voor droogte, wordt nu beschouwd als een potentiële voedselbron voor de toekomst.

De ontdekking benadrukt niet alleen de vindingrijkheid van de vroege bewoners van het Colorado-plateau, maar biedt ook een blauwdruk voor duurzame landbouw in de moderne tijd. Door de overgang van wild verzamelen naar gerichte cultivatie te documenteren, krijgen we een beter inzicht in hoe menselijke migratie en landbouw hand in hand gingen. De integratie van eeuwenoude ecologische kennis met moderne genetische technologie belooft een nieuwe weg in te slaan voor de wereldwijde voedselzekerheid.