Przełomowe odkrycie w Portugalii: owoce rośliny kwiatowej sprzed 87 milionów lat znalezione w Vagos

W styczniu 2026 roku portugalscy badacze ogłosili sensacyjne odkrycie wyjątkowo dobrze zachowanych owoców rośliny kwiatowej, których wiek szacuje się na około 87 milionów lat. Datowanie to odpowiada późnemu koniakowi w okresie kredowym, co czyni znalezisko niezwykle istotnym dla paleobotaniki. Okazy zostały wydobyte z warstw osadowych w pobliżu miejscowości Seadouro, znajdującej się w gminie Vagos, w dystrykcie Aveiro. To odkrycie wnosi fundamentalny wkład w nasze zrozumienie ewolucji roślin okrytozalążkowych na obszarze Półwyspu Iberyjskiego w erze dinozaurów.

Znalezione skamieniałości zostały zaklasyfikowane do rodzaju Endressianthus, należącego do rzędu Fagales. Wykazują one kluczowe cechy morfologiczne, w tym prawdopodobne nitki pręcików oraz gineceum, a także obecność charakterystycznych ziaren pyłku typu Normapolles. To znalezisko stanowi ostateczne potwierdzenie, że ta grupa roślin była trwale wpisana w portugalską florę już pod koniec koniaku. Wcześniejsze prace badawcze nad strukturami reprodukcyjnymi zawierającymi pyłek Normapolles w późnej kredzie Portugalii opisywały już rodzaj Endressianthus, w tym gatunki Endressianthus miraensis oraz Endressianthus foveocarpus, które odkryto w regionach Mira i Esgueira.

Szczegółowa analiza morfologiczna, przeprowadzona przy użyciu zaawansowanej skaningowej mikroskopii elektronowej, ujawniła, że kwiaty słupkowe posiadały dolną zalążnię oraz drobne, igłowate elementy okwiatu. Z kolei gineceum okazało się dwuowocolistkowe i synkarpiczne. Obecność pyłku typu Normapolles sugeruje, że te prehistoryczne rośliny, rozwijające się w suchych lub półpustynnych ekosystemach późnej kredy, przystosowane były do zapylania przez wiatr. Cechy budowy kwiatów męskich Endressianthus, takie jak pręciki z krótkimi nitkami i wydłużonymi pylnikami tetrasporangialnymi, są typowe dla przedstawicieli tej grupy.

Chociaż nowo odkryty gatunek wykazuje pewne podobieństwa strukturalne do dzisiejszej rodziny brzozowatych (Betulaceae), dokładne miejsce rodzaju Endressianthus w klasyfikacji rzędu Fagales pozostaje przedmiotem naukowych analiz i debat. Pyłek typu Normapolles wyraźnie wiąże to znalezisko z rzędem Fagales, jednak badania innych okazów z Portugalii, takich jak Normanthus miraensis, pokazują, że te starożytne rośliny kwiatowe nie zawsze dają się bezpośrednio włączyć do współczesnych rodzin botanicznych. Analiza flor z wczesnej kredy, w tym rodzaju Saportanthus, rzuca światło na skomplikowany proces wczesnego różnicowania się roślin okrytozalążkowych. Kontekst innych znalezisk pyłku Normapolles, na przykład rodzaju Walbeckia w Europie Środkowej, ukazuje dużą różnorodność morfologiczną tej grupy, co podkreśla wagę precyzyjnego badania każdego nowego okazu, takiego jak Endressianthus.

Odkrycie w Vagos dostarcza więc naukowcom bezcennego materiału badawczego dotyczącego struktur reprodukcyjnych, potwierdzając wysoką złożoność i wczesną, stabilną pozycję roślin okrytozalążkowych w mezozoicznym krajobrazie dzisiejszej Portugalii. Stanowi ono istotny krok w rekonstrukcji dawnych ekosystemów i zrozumieniu mechanizmów, które ukształtowały współczesną roślinność.