Odkrycie Podziemnego Jeziora Potwierdza Wilgotną Przeszłość Pustyni Rub' al-Khali

Najnowsze badania naukowe, których wyniki opublikowano w latach 2025 i na początku 2026 roku, niepodważalnie potwierdzają, że rozległe pustynie Półwyspu Arabskiego, zwłaszcza saudyjska Rub' al-Khali, nie zawsze były jałowe. Obszary te niegdyś tętniły życiem, obfitując w wodę, faunę i osadnictwo ludzkie, zanim zmiany klimatyczne doprowadziły do intensywnego pustynnienia. Ustalenia te, zawarte między innymi w periodyku Communications Earth & Environment, opierają się na analizie starożytnych form lądowych, osadów i danych satelitarnych, wskazujących na istnienie bogatych ekosystemów podczas cyklicznych okresów wilgotnych.

Obecnie około 95 procent terytorium Arabii Saudyjskiej pokrywa pustynia, z wydmami sięgającymi 250 metrów wysokości, a roczne opady wynoszą mniej niż 35 milimetrów, co klasyfikuje region jako hiperarydny. Najbardziej znaczącym rezultatem dociekań jest identyfikacja prehistorycznego jeziora ukrytego pod piaskami Pustej Ćwiartki. W szczytowym momencie zbiornik ten pokrywał obszar około 1100 kilometrów kwadratowych, osiągając głębokość do 42 metrów. Sprzyjające warunki, określane mianem fazy „Zielonej Arabii”, miały miejsce orientacyjnie między 11 000 a 5 500 lat temu, co zbiega się z końcem epoki czwartorzędu.

Intensywne opady deszczu, które zasilały te zbiorniki, były wynikiem północnego rozszerzenia się afrykańskich i indyjskich monsunów, co potwierdzają osady śledzone na dystansie ponad 1000 kilometrów. Okresy wilgotne fundamentalnie przeobraziły krajobraz, który zamienił się w rozległe tereny trawiaste i podmokłe, zdolne do utrzymania życia dużych zwierząt, takich jak hipopotamy i krokodyle, a także wspierania wczesnych populacji ludzkich. Badania archeologiczne, w tym odnalezienie kamiennych narzędzi, dokumentują, że Arabia w tych czasach służyła jako kluczowy korytarz migracyjny dla ludzi przemieszczających się z Afryki do Azji, co ułatwiał dostęp do wody i roślinności.

Profesor Michael Petraglia z Griffith University podkreślił, że formowanie się krajobrazów jeziornych i rzecznych sprzyjało ekspansji grup łowiecko-zbierackich i pasterskich na tereny dziś jałowe. Naukowcy sugerują, że Arabia doświadczała powtarzających się cykli wilgotno-suchych, ściśle powiązanych ze zmianami klimatu Ziemi na przestrzeni długich okresów geologicznych. Ostatnia znacząca faza zazielenienia zakończyła się gwałtownie około 6000 lat temu, kiedy osłabienie opadów spowodowało wyschnięcie jezior i ponowne zajęcie terenu przez piaski. Dowody kopalne wskazują, że zwierzęta zależne od wody, jak krokodyle i hipopotamy, zamieszkiwały ten obszar już około 400 000 lat temu, co sugeruje dłuższą historię cyklicznych zmian klimatycznych.

Odkrycie to ma istotne implikacje dla zrozumienia dynamiki krajobrazu i historii migracji homininów, obalając starsze hipotezy o Półwyspie Arabskim jako jedynie surowym, nieprzekraczalnym korytarzu. Zespół badawczy, w którym uczestniczyli między innymi dr Abdallah Zaki z Uniwersytetu Genewskiego i Uniwersytetu Teksańskiego oraz profesor Sébastien Castelltort, wykazał, że te zmiany klimatyczne miały bezpośredni wpływ na zachowania ludzkie i rozprzestrzenianie się populacji. Wzrost wilgotności był prawdopodobnie spowodowany chłodzeniem półkuli północnej, które przesuwało pas monsunowy na południe, co z czasem doprowadziło do obecnego stanu pustynnego.