Suudi Arabistan Çölü Altında Keşfedilen Antik Göl, 'Yeşil Arabistan' Dönemine Işık Tutuyor

2025 ve 2026 başlarında tamamlanan kapsamlı araştırmalar, Arap çöl bölgelerinin, özellikle Suudi Arabistan'daki Rub' al-Khali'nin (Boş Çeyrek), iklim değişimlerinin çölleşmeye yol açmasından önce bir zamanlar su, yaban hayatı ve insan yaşamıyla ne kadar bereketli olduğunu kesin olarak ortaya koymaktadır. Bu bulgular, bölgenin jeolojik ve paleoklimatik geçmişine dair önemli bir pencere açmaktadır. Bilimsel çalışmalar, Communications Earth & Environment gibi saygın dergilerde yayımlanmış olup, antik yeryüzü oluşumlarını, tortuları ve uydu verilerini kullanarak Arap Yarımadası genelinde döngüsel ıslak evreler sırasında zengin ekosistemlerin varlığına dair net kanıtlar sunmuştur.

Sentinel-2A uydusundan elde edilen veriler, binlerce yıl önce muson benzeri yağışlar ve akışlarla oluşan sığ göllerin kalıntıları olan sertleşmiş düz ovaların kum tepeleri arasında yer aldığını göstermektedir. En dikkat çekici keşif, Boş Çeyrek'in kumlarının altında gömülü kalmış olan ve zirvesinde yaklaşık 1.100 kilometrekarelik bir alanı kaplayan ve 42 metreye ulaşan derinliklere sahip olduğu tahmin edilen kadim bir göldür. Bu tür su kütlelerinin varlığı, bölgenin günümüzdeki kuraklığı ile keskin bir tezat oluşturmaktadır.

Bu nemli dönemler, "Yeşil Arabistan" evresi olarak adlandırılır ve yaklaşık 11.000 ila 5.500 yıl öncesine tarihlenmektedir. Bu durum, Afrika ve Hint musonlarının kuzeye doğru genişlemesiyle tetiklenen yoğun yağışlarla ilişkilendirilmektedir. Bu dönemde, manzara otlaklara ve sulak alanlara dönüşerek su aygırları ve timsahlar gibi büyük fauna türlerinin yanı sıra erken insan popülasyonlarını da desteklemiştir. Bu yeşillik döneminde, Arabistan, Afrika'dan Asya'ya doğru ilerleyen insanların geçiş güzergahı olarak işlev görmüştür; su ve bitki örtüsünün varlığı bu göçü kolaylaştırmıştır.

Max Planck İnsanlık Tarihi Bilim Enstitüsü'nden araştırmacılar, bölgedeki ilk ayrıntılı İnsan-Çevre etkileşimlerini karşılaştırmıştır. Ayrıca, yaklaşık 300.000 ila 500.000 yıl öncesine ait fil ve antilop fosilleri ile taş aletlerin bulunması, bu ekolojik zenginliğin daha eski dönemlere de uzandığını göstermektedir. Bilim insanları, Arabistan'ın uzun zaman dilimlerinde Dünya'nın iklimindeki kaymalarla bağlantılı olarak tekrarlanan ıslak ve kuru evreler yaşadığını öne sürmektedir. Bu döngüler, Milankoviç teorisi ile ilişkilendirilebilecek yörüngesel parametrelerdeki değişimlerle bağlantılı olabilir.

Son büyük yeşil dönem, yaklaşık 6.000 yıl önce, azalan yağışların göllerin kurumasına ve kumların manzarayı yeniden ele geçirerek kanıtları örtmesine neden olmasıyla keskin bir şekilde sona ermiştir. Bu keşifler, iklim bilimleri alanında 2025-2026 döneminde de ilgi odağı olmaya devam etmektedir ve COP30 gibi uluslararası platformlarda iklim eyleminin doğa üzerindeki rolünün güçlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu tür paleo-çevresel veriler, günümüzdeki iklim değişikliğine adaptasyon stratejileri için değerli bağlam sağlamaktadır.