De start van de tweede fase van het vredesplan in Gaza: de strijd om ontwapening en diplomatieke verschuivingen

Op 14 januari 2026 is de tweede fase van het vredesplan van de regering-Trump voor de Gazastrook officieel van start gegaan. Deze nieuwe fase markeert een cruciale verschuiving in de internationale strategie ten aanzien van het gebied. Waar de eerste periode voornamelijk in het teken stond van het handhaven van een broos staakt-het-vuren, ligt de focus nu op de structurele demilitarisatie, de invoering van een technocratisch bestuur en de grootschalige wederopbouw van de verwoeste infrastructuur.

Een essentieel onderdeel van deze transitie is de oprichting van het Nationaal Comité voor het Beheer van Gaza (NCBG). Dit orgaan is in het leven geroepen om de volledige verantwoordelijkheid voor de civiele diensten en het dagelijks bestuur in de regio op zich te nemen. Ali Shaat, voorheen plaatsvervangend minister binnen de Palestijnse Autoriteit, is benoemd tot voorzitter van het NCBG. Zijn werkzaamheden zullen nauwlettend worden gevolgd en gecoördineerd door Nikolay Mladenov, de voormalige speciale gezant van de Verenigde Naties, die momenteel de rol van Hoge Vertegenwoordiger ter plaatse vervult.

Het NCBG is samengesteld uit vijftien Palestijnse technocraten die zijn geselecteerd op basis van hun expertise en bestuurlijke ervaring. Tijdens de presentatie van het comité verklaarde Shaat dat de organisatie zal vertrouwen op 'verstand in plaats van wapens'. Hij benadrukte hierbij expliciet dat het comité op geen enkele wijze de samenwerking zal opzoeken met gewapende groeperingen in de regio. Deze onafhankelijke opstelling is bedoeld om de legitimiteit van het nieuwe bestuur te waarborgen en de weg vrij te maken voor noodzakelijke internationale steun.

Ondanks deze bestuurlijke vooruitgang blijft de volledige ontwapening van Hamas het grootste struikelblok voor een duurzame vrede. De beweging weigert tot op heden categorisch om zelfs hun lichte handvuurwapens in te leveren, wat in directe strijd is met de fundamentele voorwaarden van het vredesplan. Vanuit Washington is inmiddels een scherpe waarschuwing uitgegaan: het niet nakomen van de ontwapeningsverplichtingen zal leiden tot 'ernstige consequenties'. De Amerikaanse regering zet hiermee de druk op de ketel om een doorbraak in het proces te forceren.

De veiligheidssituatie op de grond blijft echter uiterst gespannen en precair. De Israel Defense Forces (IDF) hebben sinds 10 oktober 2025 maar liefst 78 schendingen van het staakt-het-vuren geregistreerd. De situatie escaleerde verder na een gerichte aanval op een Israëlische tank in Rafah op 13 januari 2026. Als directe reactie hierop hervatte de Israëlische zijde op 15 januari 2026 haar militaire operaties en luchtaanvallen. Deze geweldsspiraal onderstreept hoe broos de huidige afspraken zijn en hoe snel incidenten kunnen leiden tot een hernieuwde escalatie.

De Israëlische regering heeft inmiddels duidelijk gemaakt dat de verdere terugtrekking van troepen achter de zogeheten 'Gele Lijn' onlosmakelijk verbonden is met tastbare vooruitgang op het gebied van ontwapening. Zonder de volledige demilitarisatie van de gewapende facties in Gaza lijkt een verdere militaire terugtrekking uitgesloten. Terwijl de diplomatieke manoeuvres voortduren, wacht de internationale gemeenschap af of het technocratische bestuur van Shaat en de toezichthoudende rol van Mladenov voldoende zullen zijn om de cyclus van geweld definitief te doorbreken.