Europese Commissie concludeert dat TikTok de Digital Services Act schendt door verslavend platformontwerp

De Europese Commissie (EC) heeft op 6 februari 2026 haar voorlopige bevindingen gepresenteerd, waarin wordt gesteld dat het Chinese sociale mediaplatform TikTok de Digital Services Act (DSA) van de Europese Unie overtreedt. Volgens de toezichthouder, die al in 2024 een diepgaand onderzoek startte, maakt de app gebruik van een zogenaamd "verslavend ontwerp" dat gebruikers negatief beïnvloedt. De Commissie is van mening dat specifieke functies, zoals de oneindige scroll-functie en het automatisch afspelen van video's, gebruikers in een "automatische piloot-modus" brengen. Hierdoor wordt hun zelfbeheersing ondermijnd, wat een aanzienlijk risico vormt voor met name minderjarigen en kwetsbare volwassenen.

De toezichthouder identificeerde verschillende mechanismen die bijdragen aan het ontstaan van afhankelijkheid bij gebruikers. Dit omvat de constante toevoer van nieuwe content, de dwingende aard van push-notificaties en een algoritme dat uiterst gepersonaliseerde aanbevelingen doet. Henna Virkkunen, de uitvoerend vicevoorzitter van de Europese Commissie voor Technologische Souevereiniteit, Veiligheid en Democratie, wees op de schadelijke gevolgen van sociale media-verslaving voor het ontwikkelende brein van jongeren. Zij benadrukte dat de DSA platforms expliciet verantwoordelijk houdt voor de impact die zij hebben op hun gebruikersbestand. Daarnaast stelde de Commissie vast dat TikTok er niet in is geslaagd om een adequate risicobeoordeling uit te voeren, waarbij belangrijke indicatoren van dwangmatig gedrag, zoals de frequentie van het openen van de app en het nachtelijk gebruik door jongeren, werden genegeerd.

Bestaande maatregelen die TikTok heeft genomen om risico's te beperken, zoals hulpmiddelen voor schermtijdbeheer en ouderlijk toezicht, zijn door de Commissie als ontoereikend beoordeeld. De reden hiervoor is dat deze functies te eenvoudig kunnen worden omzeild of uitgeschakeld door de gebruikers. Woordvoerder Thomas Regnier bevestigde namens de Commissie dat de huidige inspanningen simpelweg niet volstaan om de inherente risico's van het ontwerp weg te nemen. Om de geconstateerde overtredingen te herstellen, eist de toezichthouder dat TikTok de basisarchitectuur van zijn dienst aanpast. Dit zou kunnen betekenen dat verslavende functies moeten worden uitgeschakeld, dat er effectieve gebruiksonderbrekingen moeten worden ingevoerd — ook tijdens de nacht — en dat het aanbevelingsalgoritme grondig moet worden herzien.

Indien de overtredingen definitief worden bevestigd, hangt moederbedrijf ByteDance een enorme boete boven het hoofd, die kan oplopen tot 6% van de wereldwijde jaaromzet. De financiële belangen zijn groot; in 2024 stegen de Europese inkomsten van TikTok met 38% naar een totaal van 6,3 miljard dollar. ByteDance, dat in datzelfde jaar een totale wereldwijde omzet van 155 miljard dollar rapporteerde, heeft de bevindingen van de Commissie fel bekritiseerd. Het bedrijf noemde de conclusies een "categorisch onjuiste en volledig ongegronde weergave" van de feiten en verklaarde het besluit met alle mogelijke juridische middelen te zullen aanvechten.

Deze juridische procedure markeert een cruciaal moment in de handhaving van de Digital Services Act, die een streng kader biedt voor grote online platforms. De wet verplicht deze bedrijven om proactief systeemrisico's te identificeren en te verzachten, met name wanneer het gaat om de geestelijke gezondheid en de bescherming van minderjarigen. De zaak tegen TikTok staat niet op zichzelf; Europese regelgevers tonen een groeiende belangstelling voor andere platformen die populair zijn onder jongeren. Dit duidt op een bredere trend waarbij de Europese Unie vastbesloten is om het welzijn van burgers in de digitale wereld te waarborgen en grote techbedrijven verantwoordelijk te houden voor hun ontwerpkeuzes.