Neuroloog Castellanos: Bewust Ademen Vormt Hersenstructuur en Verlicht Maatschappelijke Uitputting

De Spaanse neurowetenschapper Nazareth Castellanos stelt dat bewust ademhalen een direct toegankelijke methode is om de structuur van de hersenen te hervormen en onnodig lijden te verminderen. Haar bevindingen, uiteengezet in haar publicatie El puente donde habitan las mariposas, combineren neurowetenschap met filosofische concepten om zelfzorg via de ademhaling te bevorderen. Castellanos, die onderzoek leidt bij het Nirakara Lab en een leerstoel bekleedt aan de Complutense Universiteit van Madrid (UCM), bouwt voort op het historische besef dat het individu de architect van zijn eigen neurologische gesteldheid kan zijn. Dit resoneert met de stelling van de neuroanatoom Santiago Ramón y Cajal, die ooit opmerkte dat 'Ieder mens kan, als hij het wil, een beeldhouwer van zijn eigen brein zijn'.

Castellanos verbindt deze zelfvorming met het filosofische concept van waarachtig 'wonen' door middel van zelfcompassie, een idee dat zij relateert aan de ideeën van Martin Heidegger. Haar onderzoeksproject, 'Brain-Body Interaction in Meditators', heeft aangetoond dat de simpele handeling van het observeren van de ademhaling de anterieure cingulaire cortex significant sterker activeert dan andere gedachten. Deze hersenregio is vitaal voor de overgang tussen onbewuste en bewuste verwerkingsprocessen. Verder toont onderzoek van het Nirakara Lab, in samenwerking met de UCM, aan dat mindfulness- en compassietraining de zogenaamde 'aandachtsflikkering' vermindert, wat duidt op een minder bevooroordeelde en evenwichtigere aandacht.

De activatie van de anterieure cingulaire cortex door ademhalingsobservatie biedt een concreet mechanisme voor deze verbeterde cognitieve controle. Castellanos pleit voor een specifieke ademhalingstechniek: een inademing op de tel van drie, gevolgd door een langzame uitademing op de tel van zes. Deze verlengde uitademing is wetenschappelijk gekoppeld aan de ontspanning van de amygdala, het hersencentrum dat angst en emotionele reactiviteit reguleert. Bovendien wordt dit specifieke ademhalingsritme onderzocht op zijn analgetische effecten, met verwijzing naar studies van de Universiteit van Tokyo, wat potentiële voordelen voor de behandeling van chronische pijn suggereert. De ademhaling functioneert hierdoor als een directe, toegankelijke poort naar de hersenen, aangezien het een van de weinige systemen is waarover de mens bewuste controle uitoefent.

De neurowetenschapper uit bezorgdheid over de bevinding dat zeventig procent van de Europese samenleving melding maakt van een gevoel van uitputting. Zij beargumenteert dat het integreren van technieken voor lichaamsbewustzijn in schoolcurricula een noodzaak is voor de volksgezondheid. Zij benadrukt dat 'synaptische stilte' een noodzakelijke neurobiologische toestand is voor diepgaand herstel van het zenuwstelsel, een toestand die zij onderscheidt van alledaagse vermoeidheid. Dit concept van 'stilte' duidt op volle aanwezigheid, waardoor het lichaam kan communiceren. De onderzoeksresultaten bieden praktische, wetenschappelijk onderbouwde instrumenten voor mentale verbetering, hoewel Castellanos erkent dat externe omstandigheden de persoonlijke transformatie mede beïnvloeden. De invloed van de ademhaling reikt verder; het inademingsproces via de neus helpt de neuronen in de hippocampus, cruciaal voor het geheugen, bij het structureren van hun activiteit, wat leidt tot meer neurale middelen voor geheugentaken. De wetenschappelijke bevindingen van het Nirakara Lab, die de interactie tussen hersenen, hart, ademhaling en darmen meten, bevestigen de onderlinge afhankelijkheid van deze systemen.