Israel phá dỡ trụ sở cơ quan cứu trợ Liên Hợp Quốc (UNRWA) tại Đông Jerusalem

Vào sáng sớm ngày 20 tháng 1 năm 2026, chính quyền Israel đã chính thức tiến hành việc phá dỡ các cấu trúc hạ tầng bên trong khu phức hợp của Cơ quan Cứu trợ và Hành động của Liên Hợp Quốc dành cho người tị nạn Palestine (UNRWA) tại khu vực Sheikh Jarrah, thuộc Đông Jerusalem. Hành động cưỡng chế này được xem là hệ quả tất yếu từ các quyết định lập pháp cứng rắn mà Quốc hội Israel (Knesset) đã thông qua vào tháng 10 năm 2024. Theo đó, các đạo luật này không chỉ đơn thuần là cấm mọi hoạt động của UNRWA trên các vùng lãnh thổ thuộc quyền kiểm soát của Israel mà còn triệt tiêu hoàn toàn mọi kênh liên lạc và hợp tác chính thức giữa các cơ quan chính phủ Israel và tổ chức quốc tế này.

Sự xuất hiện của các loại xe ủi đất và máy móc hạng nặng tại hiện trường để san phẳng các tòa nhà đã ngay lập tức vấp phải làn sóng phản đối dữ dội từ phía Liên Hợp Quốc, với cáo buộc đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế. Ông Farhan Haq, Phó phát ngôn viên của Liên Hợp Quốc, đã truyền đạt thông điệp lên án gay gắt từ Tổng thư ký António Guterres. Người đứng đầu Liên Hợp Quốc khẳng định rằng những bước đi leo thang này hoàn toàn trái ngược với các cam kết quốc tế của Israel theo Hiến chương Liên Hợp Quốc cũng như Công ước về Quyền ưu đãi và Miễn trừ của tổ chức. Đồng quan điểm, Tổng ủy viên UNRWA Philippe Lazzarini đã gọi vụ phá dỡ là một "cuộc tấn công trực diện" và là minh chứng cho "một cấp độ mới của sự coi thường luật pháp quốc tế một cách có hệ thống", đồng thời nhấn mạnh đây là một phần trong chiến dịch rộng lớn nhằm làm suy yếu uy tín của cơ quan này.

Trái ngược với những chỉ trích từ quốc tế, Bộ Ngoại giao Israel đã đưa ra thông cáo khẳng định rằng khu phức hợp tại Sheikh Jarrah đã không còn được hưởng quyền miễn trừ ngoại giao. Phía Israel lập luận rằng UNRWA thực tế đã chấm dứt các hoạt động tại địa điểm này và toàn bộ nhân viên của Liên Hợp Quốc đã di dời khỏi cơ sở từ trước đó. Chính quyền Israel kiên quyết cho rằng việc tiếp quản và phá dỡ khu nhà là hoàn toàn hợp pháp theo cả luật pháp trong nước lẫn các quy định quốc tế, đồng thời dẫn dẫn chứng về các cáo buộc liên quan đến mối liên hệ giữa một số nhân viên UNRWA và tổ chức Hamas. Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir, người trực tiếp có mặt để giám sát quá trình phá dỡ, đã tuyên bố đây là một thời khắc "lịch sử" trong việc khẳng định chủ quyền của Israel đối với Jerusalem và cam kết sẽ tiếp tục loại bỏ những gì ông gọi là "những kẻ tiếp tay cho khủng bố" ra khỏi thành phố.

Bối cảnh của vụ việc bắt nguồn từ những căng thẳng chính trị sâu sắc vào cuối năm 2024, khi Knesset thông qua các đạo luật gây tranh cãi bất chấp những cảnh báo từ các đồng minh lớn như Mỹ và Vương quốc Anh về nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng viện trợ nhân đạo tại dải Gaza. Đến cuối tháng 12 năm 2025, tình hình càng trở nên tồi tệ hơn khi một điều khoản bổ sung được ban hành, cho phép cắt nguồn cung cấp điện tại tất cả các cơ sở của UNRWA. Trước khi vụ phá dỡ diễn ra, vào ngày 8 tháng 1 năm 2026, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc đã gửi một bức thư chính thức tới Thủ tướng Israel để cảnh báo về khả năng đưa vụ việc ra trước Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) nếu Israel không thực hiện các yêu cầu về việc đình chỉ hoặc hủy bỏ các đạo luật nhắm vào cơ quan này.

Việc phá hủy trụ sở này, vốn đã phục vụ suốt nhiều thập kỷ như một trung tâm điều phối hậu cần và vận hành chiến lược của UNRWA cho toàn bộ khu vực Jerusalem, Judea và Samaria, được coi là đỉnh điểm của sự đối đầu giữa Israel và tổ chức này. Được thành lập từ ngày 8 tháng 12 năm 1949, UNRWA hiện là một trong những chương trình nhân đạo quy mô nhất của Liên Hợp Quốc, cung cấp dịch vụ giáo dục, y tế và cứu trợ cho hàng triệu người tị nạn Palestine tại Gaza, Bờ Tây, Đông Jerusalem, Syria và Lebanon. Chính quyền tỉnh Jerusalem cũng đã lên tiếng phản đối cuộc đột kích, coi đây là hành động xâm phạm thô bạo vào quyền miễn trừ quốc tế của cơ quan Liên Hợp Quốc. Ông Philippe Lazzarini cảnh báo rằng sự việc này có thể tạo ra một tiền lệ nguy hiểm cho hoạt động của các tổ chức nhân đạo quốc tế tại các khu vực xung đột trên toàn thế giới, đe dọa trực tiếp đến sứ mệnh mà UNRWA đã thực hiện trong hơn 70 năm qua.