Bước ngoặt Dân số: Trung Quốc Loại bỏ Thuế VAT đối với Dịch vụ Chăm sóc Trẻ em

Kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, Trung Quốc chính thức bước vào một giai đoạn mới của chính sách khuyến sinh, tạo ra sự thay đổi lớn trong cơ cấu kinh tế liên quan đến việc làm cha mẹ. Chính quyền Bắc Kinh quyết định miễn thuế giá trị gia tăng (VAT) 13% đối với các dịch vụ chăm sóc trẻ em. Động thái này cũng mở rộng sang các hoạt động của các cơ quan mai mối hôn nhân và các dịch vụ hỗ trợ người cao tuổi cùng người khuyết tật. Mục đích của chính quyền là giảm bớt gánh nặng tài chính đè nặng lên các gia đình, qua đó khuyến khích việc thành lập các hộ gia đình mới trong bối cảnh quốc gia đang đối mặt với đà suy giảm dân số nghiêm trọng nhất trong lịch sử hiện đại.

Song song với quyết định về thuế, Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc (NHC) đồng thời triển khai một trong những gói hỗ trợ sinh đẻ tham vọng nhất trên toàn cầu: kể từ năm 2026, nhà nước sẽ chi trả toàn bộ chi phí y tế liên quan đến quá trình sinh nở. Mục tiêu được công bố rõ ràng là “chi phí ngoài túi bằng không” cho các bà mẹ sinh con. Điều này đồng nghĩa với việc rào cản lớn nhất – chi phí chăm sóc y tế cao trong thai kỳ và sinh nở – sẽ được loại bỏ cho mọi tầng lớp xã hội.

Biện pháp mới này bổ sung cho các ưu đãi đã có hiệu lực, bao gồm việc miễn thuế thu nhập đối với các khoản trợ cấp chăm sóc trẻ em dưới ba tuổi. Tổng hợp lại, các chính sách này đang kiến tạo nên một mô hình mà trong đó, vai trò của nhà nước ngày càng được tăng cường, không chỉ hỗ trợ thời điểm em bé chào đời mà còn chi trả cho những năm đầu đời tốn kém nhất của trẻ.

Các số liệu thống kê càng nhấn mạnh tính cấp thiết của sự chuyển hướng chính sách này. Trong năm 2024, dân số Trung Quốc đã giảm 1,39 triệu người – đánh dấu năm thứ ba liên tiếp sụt giảm kể từ khi xu hướng này bắt đầu vào năm 2022. Số trẻ sơ sinh sinh ra đã giảm xuống còn 9,54 triệu, gần bằng một nửa so với mức ghi nhận năm 2016, năm mà chính sách “một con” kéo dài nhiều thập kỷ bị hủy bỏ. Song song với sự sụt giảm tỷ lệ sinh, quá trình già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng: tỷ lệ công dân trên 60 tuổi đã chạm ngưỡng 22%, tương đương 310 triệu người.

Theo đánh giá của các nhà nhân khẩu học, Trung Quốc đang bước vào một kỷ nguyên suy giảm dân số bền vững. Các dự báo của Liên Hợp Quốc chỉ ra rằng đến năm 2050, dân số nước này có thể giảm xuống còn 1,31 tỷ người. Tình trạng này chắc chắn sẽ gây ra áp lực nặng nề lên hệ thống lương hưu, dẫn đến thiếu hụt lực lượng lao động và buộc mô hình kinh tế vốn dựa vào lợi tức dân số trong nhiều thập kỷ phải chuyển đổi sâu sắc.

Các chuyên gia, bao gồm cả những nhà nghiên cứu tại RAND Corporation, nhấn mạnh rằng các biện pháp kích thích tài khóa hào phóng chỉ là một phần trong phản ứng đối với thách thức nhân khẩu học. Để thực sự thay đổi chiến lược sinh sản của các gia đình, các nhà hoạch định chính sách sẽ phải giải quyết các vấn đề nền tảng: chi phí nhà ở đắt đỏ tại các đô thị lớn, sự cạnh tranh khốc liệt và học phí cao của hệ thống giáo dục, cùng với tình trạng quá tải kinh niên của các bậc cha mẹ trẻ. Nếu không giải quyết những yếu tố này, ngay cả những khoản trợ cấp lớn nhất cũng có nguy cơ không đủ sức đảo ngược xu hướng trì hoãn kết hôn và sinh con.

Đường lối mới của Bắc Kinh là một nỗ lực nhằm tái khởi động quỹ đạo nhân khẩu học của đất nước thông qua việc tái phân bổ gánh nặng thuế và tài trợ trực tiếp cho việc sinh nở cùng chăm sóc trẻ em. Liệu tổ hợp các biện pháp này có đủ sức thuyết phục các gia đình Trung Quốc sinh thêm con hay không sẽ trở thành một trong những câu hỏi trọng tâm của nhân khẩu học toàn cầu trong thập kỷ tới.