Phần Lan chuẩn bị vận hành Onkalo, kho chứa chất thải hạt nhân sâu đầu tiên trên thế giới

Phần Lan hiện đang tiến rất gần đến việc đưa Onkalo vào khai thác chính thức, đánh dấu sự ra đời của cơ sở chôn lấp địa chất sâu đầu tiên trên thế giới dành cho nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng. Dự án mang tính đột phá này tọa lạc tại đảo Olkiluoto thuộc đô thị Eurajoki, đại diện cho một giải pháp tiên phong quy mô toàn cầu nhằm quản lý chất thải phóng xạ dài hạn một cách an toàn. Cơ sở này được giám sát bởi Posiva, một công ty được thành lập vào năm 1995 bởi các cổ đông chính là Teollisuuden Voima (nắm giữ 60%) và Fortum (nắm giữ 40%), với mục tiêu bắt đầu quá trình tiêu hủy nhiên liệu cuối cùng vào cuối năm 2026 sau khi hoàn tất các đợt thử nghiệm hệ thống nghiêm ngặt.

Quyết định lựa chọn Olkiluoto làm địa điểm xây dựng kho chứa đã được phê duyệt từ năm 2000, tuân theo Đạo luật Năng lượng Nguyên tử của Phần Lan năm 1994, trong đó quy định bắt buộc phải xử lý mọi chất thải hạt nhân ngay trong phạm vi quốc gia. Onkalo, có nghĩa là "hang nhỏ", được thiết kế đào xuyên qua lớp đá granite có niên đại lên tới 1,9 tỷ năm ở độ sâu hơn 400 mét dưới lòng đất. Tại đây, các thanh nhiên liệu phóng xạ sẽ được niêm phong kỹ lưỡng trong các hộp bằng đồng tại một nhà máy đóng gói tự động hóa hiện đại nằm kế bên, sau đó các viên nang này sẽ được đưa vào hệ thống đường hầm và lấp đầy bằng vật liệu đệm từ đất sét bentonite.

Với tổng mức đầu tư khổng lồ khoảng 1 tỷ euro, dự án Onkalo được thiết kế để có sức chứa lên đến 6.500 tấn nhiên liệu đã qua sử dụng và dự kiến sẽ duy trì hoạt động liên tục cho đến những năm 2120 trước khi mọi lối vào bị phong tỏa vĩnh viễn. Giai đoạn thử nghiệm toàn diện toàn bộ hệ thống đã chính thức bắt đầu từ ngày 30 tháng 8 năm 2024 nhằm kiểm tra sự phối hợp nhịp nhàng của trang thiết bị, bao gồm cả quy trình vận chuyển các hộp thử nghiệm không chứa chất phóng xạ. Theo ông Karri Osara, Giám đốc sản xuất của Posiva, đội ngũ nhân sự hiện đã hoàn toàn sẵn sàng cho giai đoạn vận hành thử nghiệm tại các cơ sở ngầm bằng việc sử dụng các mô hình nhiên liệu mô phỏng.

Hiện nay, Phần Lan là quốc gia duy nhất trên toàn cầu đang xây dựng một khu phức hợp chôn lấp địa chất sâu hoàn chỉnh, một bước tiến mà Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đã vinh danh là "nhân tố thay đổi cuộc chơi" vào năm 2020. Tuy nhiên, bất chấp những tiến bộ vượt bậc về mặt kỹ thuật, giới khoa học vẫn còn những băn khoăn về độ bền vững lâu dài của các rào cản vật lý. Edwin Lyman từ Liên minh các nhà khoa học quan tâm đã bày tỏ sự lo ngại về tốc độ ăn mòn tiềm tàng của các thùng chứa bằng đồng qua hàng nghìn năm, mặc dù phương pháp chôn lấp địa chất sâu vẫn được ưu tiên hơn so với việc lưu trữ trên mặt đất. Các nghiên cứu thực hiện tại Thụy Điển, nơi cũng áp dụng phương pháp KBS-3 tương tự, đã chỉ ra rủi ro ăn mòn có thể khiến một số viên nang gặp sự cố trong khoảng từ 100 đến 1.000 năm.

Cùng với nước láng giềng Thụy Điển, Phần Lan đang chứng minh vai trò lãnh đạo trong nỗ lực tìm kiếm giải pháp vĩnh viễn cho vấn đề rác thải hạt nhân toàn cầu. Thụy Điển đã bắt đầu triển khai xây dựng kho chứa riêng tại Forsmark vào năm 2025 với kế hoạch chính thức mở cửa vào cuối những năm 2030. Dự án Onkalo không chỉ khẳng định cam kết của Phần Lan trong việc không chuyển giao gánh nặng chất thải cho các thế hệ tương lai, mà còn được thiết kế để cho phép khả năng thu hồi lại nhiên liệu trong vòng 100 năm đầu hoạt động nếu cần. Toàn bộ hệ thống này được xây dựng tỉ mỉ nhằm đảm bảo sự cách ly tuyệt đối với sinh quyển trong hàng trăm nghìn năm tới.