Finlandia przygotowuje się do uruchomienia Onkalo – pierwszego na świecie głębokiego składowiska odpracowanego paliwa jądrowego

Finlandia poczyniła milowe kroki w kierunku pełnego uruchomienia Onkalo, pionierskiego w skali światowej obiektu przeznaczonego do głębokiego geologicznego składowania zużytego paliwa jądrowego. Ta innowacyjna inwestycja, zlokalizowana na wyspie Olkiluoto w gminie Eurajoki, stanowi przełomowe rozwiązanie w obszarze długoterminowego zarządzania odpadami radioaktywnymi. Całość projektu nadzorowana jest przez firmę Posiva, powołaną do życia w 1995 roku przez udziałowców Teollisuuden Voima (posiadającego 60% akcji) oraz Fortum (dysponującego 40% udziałów). Zgodnie z harmonogramem, po zakończeniu rygorystycznych testów systemowych, ostateczna utylizacja paliwa ma rozpocząć się pod koniec 2026 roku.

Wybór Olkiluoto jako optymalnej lokalizacji dla składowiska zapadł w 2000 roku, co było bezpośrednią odpowiedzią na wymogi fińskiej ustawy o energii atomowej z 1994 roku. Prawo to nakłada na kraj obowiązek zagospodarowania wszystkich odpadów nuklearnych w obrębie własnych granic. Onkalo, co w języku fińskim oznacza „małą jaskinię”, to system korytarzy wydrążonych w granitowej skale liczącej 1,9 miliarda lat, znajdujących się na głębokości przekraczającej 400 metrów. Proces zabezpieczania polega na umieszczaniu prętów paliwowych w miedzianych pojemnikach w pobliskim zakładzie enkapsulacji przy użyciu zautomatyzowanego sprzętu, a następnie deponowaniu ich w tunelach wypełnionych bentonitem.

Inwestycja, której całkowity koszt szacuje się na około jeden miliard euro, została zaprojektowana tak, aby przyjąć 6 500 ton zużytego paliwa. Przewiduje się, że obiekt będzie aktywnie eksploatowany aż do lat 20. XXII wieku, po czym nastąpi jego całkowite zapieczętowanie. Kompleksowe testy operacyjne ruszyły 30 sierpnia 2024 roku, mając na celu zweryfikowanie współpracy wszystkich elementów systemu, w tym procedury przekazania pustego kontenera testowego. Karri Osara, dyrektor ds. produkcji w Posiva, podkreślił gotowość personelu do fazy próbnej, w której wykorzystywane są bezpieczne, nieradioaktywne imitatory paliwa.

Finlandia pozostaje obecnie jedynym państwem na świecie, które buduje tak kompletny system głębokiego składowania, co International Atomic Energy Agency (IAEA) w 2020 roku określiła mianem „game changer” dla całego sektora. Mimo niezaprzeczalnych osiągnięć inżynieryjnych, w środowisku naukowym wciąż pojawiają się pytania dotyczące wielowiekowej trwałości zastosowanych barier. Edwin Lyman, reprezentujący Union of Concerned Scientists, wyraził zaniepokojenie tempem korozji miedzianych kapsuł w perspektywie tysięcy lat, choć przyznaje, że izolacja geologiczna jest powszechnie uznawana za bezpieczniejszą niż składowanie naziemne.

Badania prowadzone równolegle w Szwecji, gdzie również planuje się wdrożenie metody KBS-3, wskazały na potencjalne ryzyko korozyjne, sugerując, że niektóre pojemniki mogą ulec uszkodzeniu w okresie od 100 do 1000 lat. Mimo to, oba kraje nordyckie wyznaczają standardy w poszukiwaniu trwałych rozwiązań problemu odpadów atomowych. Szwecja rozpoczęła budowę swojego składowiska w Forsmark w 2025 roku, z planowanym terminem otwarcia wyznaczonym na koniec lat 30. XXI wieku. Projekt Onkalo potwierdza przywiązanie Finlandii do zasady nieprzerzucania ciężaru odpadów na następne pokolenia.

Cały system Onkalo ma zapewnić skuteczną izolację od biosfery na setki tysięcy lat, choć dla bezpieczeństwa przewidziano możliwość odzyskania paliwa w ciągu pierwszych 100 lat funkcjonowania. To unikalne połączenie dalekowzroczności i technologicznej precyzji stawia Finlandię w roli globalnego lidera ekologicznych innowacji. Realizacja tego projektu stanowi ostateczny dowód na to, że odpowiedzialne zarządzanie energią jądrową wymaga rozwiązań wykraczających daleko poza ramy czasowe obecnego pokolenia, dbając o czystość planety dla przyszłych cywilizacji.