Chuyển dịch Dinh Dưỡng: Từ Đếm Calo Sang Chất Lượng Thực Phẩm Toàn Phần

Các chuyên gia sức khỏe toàn cầu đang nhấn mạnh rằng mô hình dinh dưỡng có ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe mạch máu và nguy cơ mắc các bệnh mạn tính, dẫn đến sự dịch chuyển trọng tâm từ việc đếm calo đơn thuần sang đánh giá chất lượng thực phẩm. Chế độ ăn uống phương Tây hiện đại thường cho thấy sự thiếu hụt nghiêm trọng chất xơ và thực phẩm toàn phần từ thực vật, đồng thời lại dư thừa chất béo bão hòa và đường bổ sung. Sự gia tăng các bệnh tự miễn, như bệnh viêm ruột, cũng được các nghiên cứu dịch tễ học liên kết với xu hướng này, đặc biệt khi nó lan rộng sang các quốc gia Á Đông.

Các nhà nghiên cứu Canada đã chỉ ra rằng việc tiêu thụ không hạn chế đồ ăn nhanh giàu đường và chất béo có thể gây ra các triệu chứng rối loạn chuyển hóa ở người trẻ tuổi chỉ sau hai tháng. Mối quan tâm chính hiện nay tập trung vào các sản phẩm siêu chế biến (ultra-processed foods – UPFs), với khuyến nghị giảm thiểu tiêu thụ các sản phẩm phổ biến trên toàn cầu này. Nghiên cứu đăng trên Tạp chí Y khoa Anh cho thấy mối liên hệ giữa việc tiêu thụ nhiều UPFs và tăng nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân, bệnh tim mạch, trầm cảm, béo phì và tiểu đường loại 2. Cụ thể, thịt chế biến sẵn như xúc xích và thịt nguội được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp vào Nhóm 1 chất gây ung thư. Tại Liên minh Châu Âu (EU), các cảnh báo sức khỏe đã dẫn đến việc giảm mức nitrit cho phép trong các sản phẩm thịt chế biến.

Các chuyên gia khuyến nghị chuyển sang các lựa chọn thay thế có nguồn gốc thực vật như đậu phụ hun khói hoặc thịt tươi, hải sản. Các sản phẩm bánh kẹo thương mại và đồ uống có hàm lượng đường cao là những tác nhân góp phần gây ra tình trạng kháng insulin; do đó, các chuyên gia dinh dưỡng khuyến khích sử dụng các phiên bản tự làm tại nhà với ngũ cốc nguyên hạt và chất tạo ngọt tự nhiên. Việc tiêu thụ thường xuyên thức ăn nhanh có liên quan trực tiếp đến bệnh tăng huyết áp, trong khi các bữa ăn tự nấu tại gia đình có thể cải thiện đáng kể giá trị dinh dưỡng tổng thể.

Hơn nữa, lượng đường bổ sung quá mức có mối tương quan chặt chẽ với các rối loạn chuyển hóa, khác biệt hoàn toàn với vị ngọt tự nhiên đi kèm chất xơ có trong trái cây nguyên quả. Các nghiên cứu cho thấy, nếu hơn 25% tổng lượng calo hàng ngày đến từ đường bổ sung, nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch có thể tăng gấp đôi so với nhóm tiêu thụ dưới 10%. Các mặt hàng như ngũ cốc ăn sáng có đường và khoai tây chiên sâu được khuyến cáo hạn chế do chúng có độ no thấp và hàm lượng chất béo, muối cao. Thay vào đó, việc nướng khoai tây thay vì chiên rán là một sự điều chỉnh đơn giản nhưng mang lại lợi ích.

Ngũ cốc nguyên hạt, khác với ngũ cốc tinh chế, giữ lại phần cám giàu dinh dưỡng, cung cấp chất xơ và vitamin nhóm B, giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch và tiểu đường type 2. Các loại đậu cũng là nguồn protein ít béo và chất xơ không hòa tan, giúp giảm cholesterol. Theo một nghiên cứu quy mô lớn của Pháp (INRAE) theo dõi hơn 63.000 người trưởng thành trong hơn 9 năm, những người ưu tiên rau củ quả tươi, ít chế biến có thể giảm 40% nguy cơ mắc bệnh tim, nhưng lợi ích này biến mất nếu họ chọn thực vật siêu chế biến như salad trộn sốt công nghiệp.

Sự đồng thuận chung trong cộng đồng khoa học ủng hộ mạnh mẽ việc giảm thiểu thực phẩm siêu chế biến và tăng cường sự phụ thuộc vào thực phẩm toàn phần có nguồn gốc thực vật để duy trì sức khỏe lâu dài. Bác sĩ Veena V, chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng tại Bệnh viện Aster Whitefield (Ấn Độ), nhận định rằng việc từ bỏ thực phẩm chế biến trong khoảng một tháng có thể giúp cơ thể giải độc, dẫn đến mức năng lượng tăng lên và hệ tiêu hóa cải thiện. Các nghiên cứu so sánh tác động của chế độ ăn lành mạnh với chế độ ăn kiểu phương Tây trên chuột cho thấy chế độ ăn lành mạnh có thể cải thiện sức khỏe phân tử của các mạch máu, thậm chí phục hồi gần như hoàn toàn ở gan, mặc dù mạch máu ở thận có thể không có kết quả tương tự.