Zmiana Paradygmatu Żywieniowego: Od Kalorii do Jakości Żywności i Ograniczenia Produktów Ultraprzetworzonych

Globalni eksperci ds. zdrowia coraz mocniej akcentują, że wzorce żywieniowe mają fundamentalny wpływ na kondycję układu naczyniowego oraz ryzyko rozwoju chorób przewlekłych, co przesuwa akcent z prostego liczenia kalorii na priorytetyzację jakości spożywanych produktów. Współczesna dieta, zwłaszcza w krajach zachodnich, charakteryzuje się znacznym niedoborem błonnika i pełnowartościowych produktów roślinnych, równocześnie utrzymując wysokie spożycie tłuszczów nasyconych i cukrów dodanych. Kluczowym przedmiotem troski pozostają artykuły określane jako ultraprzetworzone, których powszechna obecność w jadłospisach na całym świecie wymaga pilnej redukcji.

Badania, takie jak te prowadzone w ramach kohorty NutriNet-Santé, obejmujące ponad 104 707 dorosłych uczestników w latach 2009–2019, dostarczają dowodów na korelację między spożyciem żywności ultraprzetworzonej a podwyższonym ryzykiem nowotworów, otyłości oraz schorzeń sercowo-naczyniowych. W kontekście tych obaw, promowane są alternatywy, takie jak tofu wędzone, jako zdrowsze zamienniki. Wypieki komercyjne oraz napoje o wysokiej zawartości cukru przyczyniają się do rozwoju insulinooporności, co stanowi poważny problem metaboliczny.

Szczególną uwagę poświęca się mięsu przetworzonemu, które Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem sklasyfikowała jako kancerogen Grupy 1. W następstwie tych ustaleń, Unia Europejska wprowadziła zmiany w regulacjach dotyczących dodatków do mięsa. Od 9 października Unia Europejska obniżyła maksymalne dopuszczalne poziomy azotynów (E 249-250) dodawanych podczas produkcji produktów mięsnych, wprowadzając limity resztkowe od 25 do 50 mg/kg dla różnych kategorii. Azotyny, tradycyjnie stosowane dla koloru i smaku, mogą tworzyć rakotwórcze nitrozoaminy w wysokich temperaturach.

Wzrost spożycia produktów roślinnych, bogatych w błonnik, stabilizuje poziom glukozy we krwi, a osoby bardziej przestrzegające roślinnego odżywiania wykazują mniejsze zagrożenie cukrzycą typu 2. Badania wskazują, że dieta oparta na roślinach może zmniejszyć ryzyko chorób serca. Zaleca się zastępowanie produktów przetworzonych wyrobami domowymi, bazującymi na pełnoziarnistych składnikach i naturalnych słodzikach. Produkty takie jak słodzone płatki śniadaniowe czy ziemniaki głęboko smażone są odradzane; zamiast tego, zaleca się pieczenie ziemniaków.

Konsensus naukowy jednoznacznie opowiada się za ograniczeniem spożycia żywności ultraprzetworzonej i zwiększeniem zależności od nieprzetworzonych, pełnowartościowych produktów roślinnych w celu długoterminowego utrzymania zdrowia. Według klasyfikacji NOVA, żywność wysokoprzetworzona, często bogata w cukry, sól i tłuszcze, dostarcza w krajach rozwiniętych znaczną część dziennej energii. Amerykańskie Stowarzyszenie Dietetyczne potwierdza, że odpowiednio zbilansowane diety roślinne są zdrowe i mogą zaspokajać zapotrzebowanie żywieniowe na każdym etapie życia. Podkreśla się, że korzystny wpływ diety roślinnej na serce zależy od minimalnego przetworzenia spożywanych produktów, a roślinne produkty ultraprzetworzone mogą mieć negatywny efekt na układ sercowo-naczyniowy. Świadome wybory konsumenckie, takie jak czytanie etykiet i wybieranie produktów z najprostszym składem, stają się kluczowe w tej transformacji żywieniowej.