Verschuiving in Voedingsfocus: Kwaliteit van Ultra-Bewerkte Voeding Boven Calorieëntelling

Wereldwijde gezondheidsexperts benadrukken dat het voedingspatroon een significante invloed heeft op de vasculaire gezondheid en het risico op chronische aandoeningen. Dit heeft geleid tot een verschuiving in focus van louter calorieën tellen naar de intrinsieke kwaliteit van de voedingsmiddelen zelf. De hedendaagse westerse voedingspatronen kenmerken zich door een tekort aan vezels en volwaardige plantaardige producten, gecombineerd met een overmatige inname van verzadigde vetten en toegevoegde suikers. Deze trend wordt nauwlettend gevolgd, aangezien de consumptie van ultrabewerkt voedsel (UPF) wereldwijd een bron van zorg is geworden.

De aandacht concentreert zich met name op ultrabewerkte items, waarbij de noodzaak om de consumptie van deze wereldwijd prevalente producten te verminderen centraal staat. Een langdurige Europese observatiestudie onder 311.892 personen toonde aan dat een toename van 10% in de dagelijkse inname van UPF geassocieerd werd met een 17% hogere incidentie van diabetes mellitus type 2 over een periode van 10,9 jaar. Bovendien wordt de consumptie van sterk bewerkte voedingsproducten, die vaak veel calorieën, suiker, zout en verzadigd vet bevatten, in verband gebracht met een lagere voedingskwaliteit door een gebrek aan vezels, vitamines en mineralen. Een onderzoek onder 10.000 Australische vrouwen gedurende 15 jaar toonde aan dat degenen met het hoogste percentage UPF in hun dieet 39% meer kans hadden op het ontwikkelen van hoge bloeddruk, zelfs na correctie voor zout, suiker en vet.

Specifieke zorgen richten zich op bewerkt vlees, dat door het Internationale Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) is geclassificeerd als Groep 1-carcinogeen. Dit leidde tot een verlaging van de toelaatbare nitrietniveaus in de Europese Unie na gezondheidswaarschuwingen; de nieuwe EU-verordening (2023/2108) verlaagde de maximaal toegestane hoeveelheid toegevoegde nitrieten in algemene vleesproducten van 150 mg/kg naar 80 mg/kg, met ingang van 9 oktober 2025. Een meta-analyse uit China, die meer dan 325.000 mannen en vrouwen omvatte, bevestigde dat degenen die de meeste UPF consumeerden 24% meer kans hadden op cardiovasculaire gebeurtenissen, waaronder beroertes en hartaanvallen.

Commerciële bakkerijproducten en dranken met een hoog suikergehalte dragen bij aan insulineresistentie, een metabole afwijking die ten grondslag ligt aan aandoeningen zoals diabetes type 2 en hypertensie. Frequente consumptie van fastfood is gekoppeld aan een verhoogde bloeddruk, terwijl thuis bereide maaltijden de nutritionele waarde aanzienlijk verbeteren. Deskundigen adviseren in plaats daarvan om thuis te bereiden met volle granen en natuurlijke zoetstoffen. Als alternatief voor bewerkt vlees worden minimaal bewerkte plantaardige opties zoals tofu en tempeh gepromoot, die rijk zijn aan proteïnen en calcium.

De Gezondheidsraad merkte op dat voedingsfactoren zoals ultrabewerkt voedsel en plantaardige vervangers niet waren meegenomen in eerdere adviezen voor mensen met atherosclerotische hart- en vaatziekten, maar dit zal worden herzien in de actualisatie van de Richtlijnen goede voeding in 2023. De algemene consensus pleit voor een vermindering van ultrabewerkt voedsel en een toename van de afhankelijkheid van volwaardige, plantaardige voedingsmiddelen ter ondersteuning van langdurig gezondheidsbehoud. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) rapporteerde in juni 2024 dat de voedingsindustrie in Europa jaarlijks bijna 400.000 sterfgevallen veroorzaakt, waarbij ultrabewerkt voedsel naast tabak, fossiele brandstoffen en alcohol een belangrijke oorzaak is van vroegtijdig overlijden.

Een duurzame verschuiving naar volwaardige voeding met minder eetmomenten wordt gezien als de hoeksteen voor het herwinnen van metabole gezondheid. Het vermijden van diepgevroren aardappelen en ontbijtgranen met veel suiker ten gunste van bijvoorbeeld gebakken aardappelen is een aanbevolen aanpassing om de inname van vet en zout te beperken.