Các nhà nghiên cứu Bồ Đào Nha phát hiện hóa thạch quả thực vật có hoa 87 triệu năm tuổi tại Vagos

Vào tháng 1 năm 2026, các nhà khoa học Bồ Đào Nha đã công bố một phát hiện khảo cổ quan trọng: những mẫu quả của thực vật có hoa được bảo tồn cực kỳ nguyên vẹn. Những mẫu vật này có niên đại khoảng 87 triệu năm, thuộc kỷ Phấn trắng muộn, tương ứng với giai đoạn Coniacian muộn. Các mẫu hóa thạch này được khai quật từ các lớp trầm tích gần khu vực Seadouro, tọa lạc tại đô thị Vagos, thuộc quận Aveiro. Đây được xem là một bước tiến lớn, đóng góp đáng kể vào việc nghiên cứu và hiểu rõ hơn về quá trình tiến hóa của thực vật hạt kín trên bán đảo Iberia trong thời kỳ tiền sử xa xôi.

Các mẫu hóa thạch này được xác định thuộc chi Endressianthus, nằm trong bộ Fagales. Qua phân tích, chúng bộc lộ những đặc điểm hình thái then chốt bao gồm các sợi nhị hoa và bộ nhụy, cùng với sự hiện diện của các hạt phấn thuộc loại Normapolles. Phát hiện này là bằng chứng không thể chối cãi cho thấy nhóm thực vật hạt kín này đã thích nghi và phát triển mạnh mẽ trong hệ thực vật Bồ Đào Nha vào cuối kỷ Coniacian. Trước đó, các nghiên cứu về cấu trúc sinh sản chứa phấn hoa Normapolles tại Bồ Đào Nha cũng đã từng mô tả chi Endressianthus mới, bao gồm các loài như Endressianthus miraensis và Endressianthus foveocarpus được tìm thấy tại các vùng Mira và Esgueira.

Sử dụng công nghệ hiển vi điện tử quét để phân tích hình thái, các nhà khoa học nhận thấy hoa cái của loài này có bầu nhụy dưới và các bao hoa nhỏ dạng kim, trong khi bộ nhụy được cấu tạo từ hai lá noãn dính liền (syncarpous). Sự xuất hiện của phấn hoa Normapolles đi kèm cho thấy những loài thực vật cổ đại này sống trong các hệ sinh thái khô hạn hoặc bán khô hạn của kỷ Phấn trắng muộn và chủ yếu dựa vào gió để thụ phấn. Ngoài ra, các đặc điểm cấu tạo của hoa đực thuộc chi Endressianthus, chẳng hạn như nhị hoa có chỉ nhị ngắn và bao phấn bốn túi bào tử kéo dài, là những nét đặc trưng tiêu biểu của nhóm thực vật này.

Mặc dù loài mới này có những nét tương đồng về cấu trúc với họ Betulaceae hiện đại, nhưng việc phân loại chính xác chi Endressianthus trong bộ Fagales vẫn là một chủ đề gây tranh cãi trong giới khoa học. Sự hiện diện của phấn hoa loại Normapolles đã kết nối phát hiện này với bộ Fagales, tuy nhiên, các nghiên cứu về những phát hiện khác tại Bồ Đào Nha, như loài Normanthus miraensis, chỉ ra rằng không phải lúc nào các loài thực vật có hoa cổ đại này cũng có thể được xếp vào các họ thực vật hiện nay. Việc nghiên cứu các hệ thực vật từ đầu kỷ Phấn trắng, bao gồm cả chi Saportanthus, càng làm nổi bật sự phức tạp trong quá trình phân hóa sớm của thực vật hạt kín.

Bối cảnh liên quan đến các phát hiện Normapolles khác, ví dụ như chi Walbeckia ở Trung Âu, cho thấy sự đa dạng về hình thái của nhóm này, từ đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiên cứu chi tiết từng mẫu vật mới như Endressianthus. Những nỗ lực không ngừng của các nhà nghiên cứu tại Bồ Đào Nha không chỉ làm phong phú thêm kho tàng kiến thức về lịch sử tự nhiên mà còn giúp tái hiện lại bức tranh sinh thái sống động của hàng chục triệu năm trước. Việc bảo tồn và phân tích tỉ mỉ những mẫu vật như tại Seadouro đóng vai trò quyết định trong việc giải mã những bí ẩn về sự thống trị của thực vật có hoa trên Trái đất ngày nay.

Tóm lại, phát hiện tại Vagos đã cung cấp những tư liệu trực tiếp vô giá về cấu trúc sinh sản của thực vật cổ đại, khẳng định sự phức tạp và vị thế vững chắc của thực vật hạt kín trong cảnh quan kỷ Trung sinh tại Bồ Đào Nha. Những mẫu vật 87 triệu năm tuổi này không chỉ là những mảnh ghép của quá khứ mà còn là chìa khóa để hiểu về sự đa dạng sinh học trong tương lai. Việc nghiên cứu sâu hơn về các cấu trúc sinh sản này sẽ tiếp tục mở ra những góc nhìn mới về cách mà các loài thực vật đã thích nghi với những biến đổi khí hậu khắc nghiệt trong quá khứ.