Portugese onderzoekers ontdekken 87 miljoen jaar oude vruchten van bloemplanten in Vagos

In januari 2026 hebben Portugese onderzoekers de ontdekking aangekondigd van uitzonderlijk goed geconserveerde vruchten van een bloemplant, waarvan de ouderdom wordt geschat op ongeveer 87 miljoen jaar. Deze datering plaatst de vondst in het Laat-Coniacien, een sub-tijdperk van het Krijt. De paleonthologische monsters werden geëxtraheerd uit sedimentaire afzettingen nabij Ceadouro, gelegen in de gemeente Vagos in het district Aveiro. Deze ontdekking levert een significante bijdrage aan het wetenschappelijke begrip van de evolutie van bedektzadigen op het Iberisch Schiereiland tijdens de prehistorie.

De fossielen zijn wetenschappelijk geclassificeerd binnen het geslacht Endressianthus, dat deel uitmaakt van de orde Fagales. De monsters vertonen cruciale morfologische kenmerken, waaronder vermoedelijke helmdraden en een gynoecium, evenals de aanwezigheid van pollenkorrels van het type Normapolles. Deze vondst bevestigt onomstotelijk dat deze groep angiospermen tegen het einde van het Coniacien reeds stevig was geïntegreerd in de Portugese flora. Eerder onderzoek naar reproductieve structuren met Normapolles-pollen in het Portugese Laat-Krijt had al een nieuw geslacht Endressianthus beschreven, waaronder de soorten Endressianthus miraensis en Endressianthus foveocarpus, die eerder werden aangetroffen in de regio's Mira en Esgueira.

Gedetailleerde morfologische analyses, uitgevoerd met behulp van scanning-elektronenmicroscopie, toonden aan dat de stamperbloemen beschikten over een onderstandig vruchtbeginsel en minuscule, naaldvormige bloemdekbladen. Het gynoecium werd geïdentificeerd als bicarpellair en syncaarp. De bijbehorende pollen, geclassificeerd als Normapolles, wijzen er overtuigend op dat deze oude planten in de droge of semi-aride ecosystemen van het Laat-Krijt vertrouwden op windbestuiving voor hun voortplanting. De structurele kenmerken van de mannelijke bloemen van Endressianthus, zoals de aanwezigheid van meeldraden met korte helmdraden en verlengde tetrasporangiate helmknoppen, zijn typerend voor deze botanische groep.

Hoewel de nieuwe soort duidelijke structurele overeenkomsten vertoont met de moderne familie van de Betulaceae (berkachtigen), blijft de exacte taxonomische classificatie van Endressianthus binnen de orde Fagales een onderwerp van voortdurend wetenschappelijk debat. De aanwezigheid van pollen van het type Normapolles verbindt de vondst weliswaar met de orde Fagales, maar onderzoek naar andere Portugese vondsten, zoals Normanthus miraensis, laat zien dat deze oude bloemplanten niet altijd naadloos kunnen worden ondergebracht in bestaande moderne families. De bestudering van flora uit het vroege Krijt, waaronder het geslacht Saportanthus, onderstreept de complexiteit van de vroege diversificatie van bedektzadigen. De context van andere Normapolles-vondsten, zoals het geslacht Walbeckia in Centraal-Europa, toont de morfologische heterogeniteit van deze groep aan, wat het belang benadrukt van een gedetailleerde studie van elk nieuw exemplaar, zoals Endressianthus.

Zodoende biedt de ontdekking in Vagos onschatbaar direct materiaal over de reproductieve structuren van vroege planten, wat de complexiteit en de vroege, gevestigde positie van angiospermen in de Mesozoïsche landschappen van Portugal bevestigt. Deze fossiele vondst vormt een essentiële schakel in het reconstrueren van de botanische geschiedenis en de manier waarop bloemplanten zich miljoenen jaren geleden aanpasten aan hun omgeving.