Portekiz'de 87 Milyon Yıllık Çiçekli Bitki Fosilleri Keşfedildi: Vagos'taki Önemli Paleontolojik Bulgu

Portekizli araştırmacılar, Ocak 2026 tarihinde yaptıkları resmi açıklamada, yaklaşık 87 milyon yıl öncesine, yani Geç Kretase döneminin Koniasiyen evresine ait olduğu tahmin edilen ve istisnai derecede iyi korunmuş çiçekli bitki meyvelerinin keşfedildiğini duyurdu. Aveiro bölgesinde yer alan Vagos belediyesine bağlı Seadouro yakınlarındaki tortul tabakalardan çıkarılan bu paleontolojik örnekler, İber Yarımadası'ndaki kapalı tohumlu bitkilerin (anjiyospermler) tarih öncesi dönemdeki evrimsel gelişimini anlamak adına bilim dünyasına büyük bir katkı sağlıyor.

Bulunan fosiller, Fagales takımı içerisinde yer alan Endressianthus cinsine dahil edilmiştir. Bu örnekler, olası stamen filamentleri ve ginezyumun yanı sıra Normapolles tipi polen tanelerinin varlığı gibi kritik morfolojik özellikleri bünyesinde barındırmaktadır. Söz konusu keşif, bu anjiyosperm grubunun Koniasiyen döneminin sonlarına gelindiğinde Portekiz florasına sağlam bir şekilde entegre olduğunu tartışmasız bir biçimde kanıtlamaktadır. Daha önce Portekiz'in Geç Kretase katmanlarında Normapolles poleni içeren üreme yapıları üzerine yapılan çalışmalar; Mira ve Esgueira bölgelerinde bulunan Endressianthus miraensis ve Endressianthus foveocarpus türlerini içeren yeni bir Endressianthus cinsini zaten tanımlamıştı.

Taramalı elektron mikroskobu (SEM) kullanılarak gerçekleştirilen detaylı morfolojik analizler, dişi çiçeklerin alt durumlu bir yumurtalığa ve iğne benzeri, oldukça küçük periantlara sahip olduğunu göstermiştir. Ayrıca ginezyumun iki karpelli ve sinkarp (birleşik karpelli) yapıda olduğu tespit edilmiştir. Örneklerle birlikte bulunan ve Normapolles olarak tanımlanan polenler, bu antik bitkilerin Geç Kretase'nin kurak veya yarı kurak ekosistemlerinde hayatta kalabilmek için rüzgar yoluyla tozlaşmaya (anemofili) güvendiğini ikna edici bir şekilde ortaya koymaktadır.

Endressianthus cinsine ait erkek çiçeklerin yapısal özellikleri de grubun karakteristik özelliklerini yansıtmaktadır. Özellikle kısa filamentli stamenlerin ve uzamış tetrasporanjiyat anterlerin varlığı, bu bitki grubunun taksonomik teşhisinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu detaylı anatomik veriler, bitkinin üreme stratejilerinin o dönemdeki çevresel baskılara nasıl yanıt verdiğini anlamamıza olanak tanımaktadır.

Her ne kadar bu yeni tür, günümüzün Betulaceae (huşgiller) ailesiyle yapısal benzerlikler sergilese de, Endressianthus'un Fagales takımı içindeki kesin taksonomik sınıflandırması bilimsel tartışmaların odağında kalmaya devam etmektedir. Normapolles tipi polenlerin varlığı bu buluntuyu Fagales takımıyla doğrudan ilişkilendirse de, Portekiz'deki Normanthus miraensis gibi diğer buluntular üzerinde yapılan araştırmalar, bu kadim çiçekli bitkilerin her zaman mevcut modern aileler içerisinde tam olarak sınıflandırılamayabileceğini göstermektedir.

Erken Kretase dönemine ait floraların, özellikle de Saportanthus cinsinin incelenmesi, kapalı tohumluların erken dönemdeki çeşitlenme sürecinin ne kadar karmaşık olduğunu bir kez daha vurgulamaktadır. Orta Avrupa'da bulunan Walbeckia cinsi gibi diğer Normapolles buluntularıyla kurulan karşılaştırmalı bağlam, bu grubun morfolojik açıdan ne kadar heterojen bir yapıya sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Bu durum, Endressianthus gibi her yeni örneğin detaylı bir şekilde incelenmesinin, bitki evrimi bulmacasının eksik parçalarını tamamlamak için ne kadar hayati olduğunu göstermektedir.

Sonuç olarak, Vagos'ta gerçekleştirilen bu keşif, bitkilerin üreme yapıları hakkında paha biçilmez ve doğrudan materyaller sunmaktadır. Bu bulgular, anjiyospermlerin Mezozoik zaman dilimindeki Portekiz peyzajında ne kadar karmaşık ve yerleşik bir konuma sahip olduğunu bir kez daha doğrulamaktadır.