Siêu núi băng A-23a đứng trước nguy cơ tan rã: Nước tan làm gia tăng sự hủy hoại

Siêu núi băng khổng lồ A-23a, hiện đang trôi dạt trong vùng nước tương đối ấm áp của Nam Đại Tây Dương, được dự báo đang ở giai đoạn cuối của vòng đời và có thể sẽ tan rã hoàn toàn chỉ trong vài ngày hoặc vài tuần tính đến thời điểm đầu tháng 1 năm 2026. Những hình ảnh vệ tinh chụp vào cuối tháng 12 năm 2025 đã ghi nhận sự xuất hiện của vô số vũng nước tan chảy màu xanh lam sâu thẳm bao phủ bề mặt khối băng này. Đây là dấu hiệu rõ ràng cho thấy quá trình hủy hoại đang tăng tốc, đặc biệt trong bối cảnh mùa hè đang diễn ra ở Nam Bán Cầu. Hiện tượng này ám chỉ rằng khối băng khổng lồ có thể đã hình thành các đường rò rỉ, có khả năng xả một lượng lớn nước ngọt vào đại dương, một hệ quả trực tiếp của biến đổi khí hậu đang tiếp diễn.

Núi băng A-23a vốn tách ra từ thềm băng Filchner vào năm 1986. Ban đầu, diện tích của nó lên tới xấp xỉ 4.000 km vuông, gần gấp đôi diện tích của bang Rhode Island (Mỹ), và từng là nơi đặt căn cứ nghiên cứu của Liên Xô mang tên “Druzhba-1”. Sau khi bắt đầu di chuyển mạnh mẽ vào năm 2020, tách khỏi đáy biển ở Biển Weddell sau hơn ba thập kỷ neo đậu, kích thước của nó đã giảm đi đáng kể. Đến tháng 1 năm 2026, sau một loạt các đợt phân mảnh lớn vào cuối năm 2025, diện tích ước tính của A-23a đã thu hẹp xuống còn 1.182 km vuông, tuy nhiên, con số này vẫn lớn hơn diện tích của Thành phố New York. Chiều dày của khối băng khổng lồ này từng đạt khoảng 400 mét, với khối lượng ước tính gần một nghìn tỷ tấn.

Các chuyên gia nhận định rằng chính sức nặng của lượng nước tích tụ trên bề mặt đang tạo áp lực, làm nứt sâu hơn các khe nứt bên trong, dẫn đến sự vỡ vụn nhanh chóng của khối băng. Tiến sĩ Ted Scambos, nhà nghiên cứu cấp cao tại Đại học Colorado Boulder, giải thích rằng nước trong các khe nứt tạo ra áp suất, khiến chúng ngày càng mở rộng. Màu xanh đặc trưng của các vũng nước này là do băng bị nén chặt, loại bỏ các bọt khí, khiến nó hấp thụ mọi quang phổ ánh sáng trừ màu xanh lam, khác biệt hoàn toàn so với lớp băng trắng phía trên vốn chứa đầy không khí. Nhà khoa học Chris Shuman từ Đại học Maryland Baltimore đã ghi nhận hiện tượng “xả lũ” khi nước hồ áp suất cao phá vỡ rìa băng, gây ra sự giải phóng mạnh mẽ nước ngọt xuống biển.

Sự kiện này đánh dấu giai đoạn cuối cùng của hành trình trôi dạt kéo dài bất thường của một trong những cấu trúc băng lớn nhất từng được ghi nhận. Quá trình tan chảy tăng tốc của A-23a, vốn đã mất 36% khối lượng trong mùa hè tính đến tháng 9 năm 2025 theo dữ liệu từ Viện Nghiên cứu Bắc Cực và Nam Cực (AARI), cho thấy rõ ràng xu hướng ấm lên của đại dương đang tác động đến các khối băng lớn. Các chuyên gia AARI trước đây từng dự đoán rằng núi băng này sẽ tan hết vào cuối năm 2023, nhưng việc nó bị mắc cạn trong thời gian dài đã làm thay đổi quỹ đạo. Bản thân quá trình hình thành núi băng là một cơ chế tự nhiên của sự “thở” của các sông băng, tuy nhiên, việc quá trình này tăng tốc do nhiệt độ nước biển ấm lên, đạt khoảng 3°C ở Nam Đại Tây Dương, đang gây ra nhiều lo ngại.

Việc theo dõi sự phân rã của A-23a mang lại cơ hội hiếm có để nghiên cứu tác động của các khối băng khổng lồ đối với hệ sinh thái biển. Khi A-23a tan rã, nó có thể giải phóng một lượng lớn chất dinh dưỡng, thúc đẩy sự phát triển của thực vật phù du. Điều này, đến lượt nó, có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ carbon dioxide từ khí quyển. Các nhà nghiên cứu như Ted Scambos lưu ý rằng hệ sinh thái tại Quần đảo Nam Georgia đã thích nghi với sự hiện diện của các tảng băng trôi. Tuy nhiên, sự tan chảy gần đây của các khối băng khổng lồ khác, ví dụ như A68A, đã xả 152 tỷ tấn nước ngọt vào Đại Tây Dương chỉ trong 3,5 năm, làm nổi bật tác động tiềm tàng to lớn của sự kiện này.