A-23a Buz Dağının Parçalanma Eşiği: Erime Suyu Buz Devini Hızlandırıyor

Kocaman A-23a buz dağı, Güney Atlantik'in görece ılık sularında sürüklenirken ömrünün son demlerine yaklaşıyor. Ocak 2026 başı itibarıyla, önümüzdeki birkaç gün veya hafta içinde parçalanmasının beklendiği tahmin ediliyor. Aralık 2025 sonlarında elde edilen uydu görüntüleri, buz kütlesinin yüzeyini kaplayan geniş ve derin mavi erimiş su birikintilerini gözler önüne serdi. Bu durum, Güney Yarımküre yaz mevsimi koşullarında hızlanan bir çözülmenin açık kanıtıdır. Bu olgu, iklim değişikliğinin devam eden etkileri neticesinde buz kütlesinde okyanusa tatlı su salabilecek bir sızıntının oluştuğunu gösteriyor.

A-23a buz dağı, 1986 yılında Filchner Buz Sahanlığı'ndan ayrılarak yola çıkmıştı. Başlangıçta yaklaşık 4000 kilometrekarelik bir alana sahipti; bu, Rhode Island eyaletinin yüzölçümünün neredeyse iki katıydı ve üzerinde Sovyet araştırma istasyonu 'Druzhba-1' bulunuyordu. Üç buçuk yıldan fazla bir süre Weddell Denizi'nde deniz tabanına takılı kaldıktan sonra, 2020 yılında yeniden hareketlenmeye başladı ve bu süreçte boyutları belirgin ölçüde küçüldü. 2025 sonundaki önemli parçalanmaların ardından, Ocak 2026 itibarıyla tahmini yüzölçümünün 1182 kilometrekareye düştüğü hesaplanıyor; bu bile hâlâ New York şehrinin yüzölçümünden daha büyük bir alandır. Bu buz devinin yüksekliği yaklaşık 400 metreye ulaşırken, kütlesinin neredeyse bir trilyon ton olduğu tahmin ediliyordu.

Uzmanlar, yüzeyde biriken suyun ağırlığının, buz kütlesinin içindeki çatlakları zorlayarak kütlenin hızla ufalanmasına neden olduğuna inanıyor. Boulder'daki Colorado Üniversitesi'nden Kıdemli Araştırma Görevlisi Ted Scambos, çatlaklardaki suyun basınç yaratarak bu yarıkların genişlemesini tetiklediğini belirtiyor. Bu göletlerdeki suyun mavi rengi, sıkışmış ve hava kabarcıklarından arınmış buzun, hava dolu beyaz yüzeyin aksine, ışık spektrumunun tamamını emip yalnızca maviyi yansıtmasından kaynaklanıyor. Maryland Üniversitesi, Baltimore'dan bilim insanı Chris Shuman ise, göl suyunun basınç altında buzun kenarını kırarak denize büyük miktarda tatlı suyun boşalmasına yol açtığı bir 'boşalma' olayını kaydetti.

Bu olay, şimdiye kadar kaydedilen en büyük buz kütlelerinden birinin olağanüstü uzun süren sürüklenişinin son aşamasını işaret ediyor. Arktik ve Antarktik Araştırma Enstitüsü'nün (AARI) verilerine göre, A-23a'nın yaz boyunca kütlesinin %36'sını kaybetmesi, büyük buz oluşumlarını etkileyen okyanus ısınma eğilimlerinin çarpıcı bir göstergesidir. AARI uzmanları başlangıçta buz dağının 2023 yılı sonuna kadar eriyeceğini öngörmüşlerdi; ancak karaya oturması nedeniyle rotası değişti. Buzdağı oluşumu prensipte buzulların doğal bir 'nefes alma' mekanizması olsa da, Güney Atlantik'te yaklaşık 3°C'ye ulaşan suların ısınması nedeniyle bu sürecin hızlanması endişe yaratmaktadır.

A-23a'nın parçalanmasının izlenmesi, devasa buz kütlelerinin deniz ekosistemleri üzerindeki etkilerini incelemek için eşsiz bir fırsat sunuyor. A-23a'nın dağılması, fitoplankton büyümesini destekleyecek önemli miktarda besin maddesini serbest bırakabilir ve bu da atmosferden karbondioksit emilimini etkileyebilir. Ted Scambos gibi araştırmacılar, Güney Georgia ekosisteminin buzdağlarının varlığına adapte olduğunu belirtiyorlar. Ancak, A68A gibi diğer devlerin yakın zamanda erimesiyle 3,5 yılda Atlantik'e 152 milyar ton tatlı su salınması, potansiyel etkinin büyüklüğünü gözler önüne seriyor.