Biến đổi khí hậu tại Nam Cực: Chim cánh cụt Gentoo bắt đầu mùa sinh sản sớm hơn 13 ngày

Một công trình nghiên cứu quy mô kéo dài từ năm 2012 đến năm 2022 đã hé lộ tốc độ thích nghi đáng kinh ngạc của các loài chim cánh cụt tại Nam Cực trước những biến động khắc nghiệt của khí hậu. Theo đó, loài chim cánh cụt Gentoo (Pygoscelis papua) đã đẩy sớm mùa sinh sản của mình lên trung bình 13 ngày, thậm chí tại một số quần thể cá biệt, sự thay đổi này còn lên tới 24 ngày. Đây được ghi nhận là một trong những sự chuyển dịch thời gian sinh sản nhanh nhất từng thấy ở các loài động vật có xương sống, cho thấy phản ứng tức thì của sinh vật trước sự nóng lên toàn cầu.

Dự án Penguin Watch, với sự hợp tác của các chuyên gia từ Đại học Oxford và Đại học Oxford Brookes, đã thực hiện các quan sát chi tiết này thông qua hệ thống giám sát hiện đại. Nhóm nghiên cứu đã triển khai 77 camera ghi hình tua nhanh tại 37 thuộc địa khác nhau trên khắp Bán đảo Nam Cực và các hòn đảo cận Nam Cực lân cận. Dữ liệu từ các nhiệt kế tích hợp cho thấy nhiệt độ tại các khu vực cư trú này đang tăng với tốc độ khoảng 0,3°C mỗi năm, nhanh gấp bốn lần so với mức trung bình 0,07°C của toàn lục địa. Chính sự gia tăng nhiệt độ cục bộ đột ngột này là nhân tố quyết định thúc đẩy sự thay đổi mạnh mẽ trong lịch trình sinh sản của loài chim.

Sự đồng bộ giữa chu kỳ sinh sản và thời điểm dồi dào của nguồn thức ăn, đặc biệt là loài nhuyễn thể (krill), là yếu tố then chốt quyết định sự sống còn của chim non. Tiến sĩ Ignacio Juarez Martinez, tác giả chính của nghiên cứu, bày tỏ sự quan ngại về nguy cơ mất cân bằng sinh thái: chim non có thể nở ra trước khi nguồn thức ăn chính đạt mức phong phú nhất, dẫn đến tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng nghiêm trọng trong những tuần đầu đời. Để thấy rõ mức độ khẩn cấp, nghiên cứu chỉ ra rằng loài chim bạc má lớn ở châu Âu phải mất tới 75 năm để thay đổi lịch trình sinh sản thêm hai tuần, trong khi chim cánh cụt Nam Cực đã thực hiện điều đó chỉ trong vòng một thập kỷ.

Báo cáo được công bố trên Tạp chí Sinh thái Động vật (Journal of Animal Ecology) đã phân định rõ rệt những loài "chiến thắng" và "thất bại" trong cuộc đua sinh tồn này giữa ba loài được khảo sát: chim cánh cụt Gentoo, chim cánh cụt Adélie (Pygoscelis adeliae) và chim cánh cụt quai mũ (P. antarcticus). Chim cánh cụt Gentoo, với đặc tính thích nghi linh hoạt, ít phụ thuộc vào băng biển và có chế độ ăn đa dạng, đang chiếm ưu thế rõ rệt trong điều kiện ấm lên. Trong khi đó, chim cánh cụt Adélie và chim cánh cụt quai mũ – những loài phụ thuộc chặt chẽ vào băng và nhuyễn thể – đang phải đối mặt với sự suy giảm số lượng đáng kể, với mức thay đổi thời gian sinh sản khoảng 10 ngày mỗi thập kỷ. Sự chồng lấn về lịch trình sinh sản cũng làm gia tăng áp lực cạnh tranh về nơi làm tổ và nguồn thức ăn, nơi mà loài Gentoo hung hãn hơn thường xuyên chiếm đoạt tổ của loài Adélie.

Nhìn chung, chim cánh cụt đóng vai trò là loài chỉ thị quan trọng cho sức khỏe của hệ sinh thái biển tại Nam Cực, khu vực hiện là nơi cư trú của khoảng 44 triệu cá thể chim. Việc bảo tồn sự đa dạng của các loài này là nhiệm vụ cấp thiết, bởi bất kỳ sự đứt gãy nào trong chuỗi đa dạng sinh học cũng có thể dẫn đến sự sụp đổ của toàn bộ mạng lưới thức ăn trong khu vực. Hiện nay, các chương trình giám sát dài hạn vẫn đang được duy trì nhằm đánh giá khả năng thích nghi hành vi bền vững của các loài chim này trước những áp lực không ngừng từ biến đổi khí hậu trong tương lai.