Khởi động Đoàn thám hiểm Nam Cực lần thứ 31 của Ukraine: Ghi nhận những bất thường về khí hậu tại khu vực

Vào ngày 26 tháng 3 năm 2026, Đoàn thám hiểm Nam Cực lần thứ 31 của Ukraine (UAE) đã chính thức bắt đầu các hoạt động tại trạm Akademik Vernadsky, đánh dấu sự chuyển giao quyền lực trang trọng từ đội ngũ UAE lần thứ 30. Đây là một cột mốc lịch sử trong chương trình nghiên cứu vùng cực của quốc gia này, khi nhà khí tượng học Anzhelika Ganchuk trở thành người phụ nữ đầu tiên đảm nhận vai trò trưởng đoàn thám hiểm trong lịch sử Ukraine. Trong buổi lễ bàn giao, bà đã tiếp nhận chiếc chìa khóa biểu tượng của trạm từ người tiền nhiệm là ông Oleksandr Poludionnyi. Tọa lạc trên đảo Galindez thuộc quần đảo Argentine, trạm Akademik Vernadsky đã đóng vai trò là một trung tâm nghiên cứu quốc tế quan trọng kể từ khi được Vương quốc Anh chuyển giao cho Ukraine vào năm 1996.

Đội ngũ UAE lần thứ 30 khi hoàn thành nhiệm vụ đã để lại một kho tàng dữ liệu khoa học phong phú, với những phát hiện đặc biệt về tầng ozone khí quyển vốn được theo dõi liên tục từ năm 1957. Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng lỗ thủng ozone trên Bán đảo Nam Cực đã đóng lại vào ngày 1 tháng 12 năm 2025, đây là thời điểm sớm nhất từng được ghi nhận trong lịch sử quan sát. Sự phục hồi sớm này, đánh dấu năm thứ hai liên tiếp mức độ suy giảm ozone ở mức thấp kỷ lục, bước đầu được liên kết với hiệu quả dài hạn của Nghị định thư Montreal năm 1987. Tuy nhiên, giới khoa học vẫn thận trọng lưu ý rằng giai đoạn từ năm 2020 đến 2023 đã xuất hiện tình trạng suy giảm ozone sâu bất thường, đòi hỏi phải có thêm các phân tích kỹ lưỡng để giải mã những biến động này.

Ngoài việc giám sát tầng ozone, các số liệu đo đạc tại trạm cũng xác nhận xu hướng ấm lên liên tục và đáng lo ngại của môi trường biển trong khu vực. Trong suốt mùa vụ năm 2025, nhiệt độ nước biển gần trạm chưa bao giờ giảm xuống dưới ngưỡng đóng băng tới hạn, một hiện tượng chưa từng có kể từ khi các hồ sơ quan sát hiện tại bắt đầu vào năm 2002. Hơn nữa, lớp băng biển ổn định đã không thể hình thành quanh trạm trong năm 2025, dẫn đến mức độ hoạt động của băng thấp thứ ba trong lịch sử quan sát qua vệ tinh. Để so sánh, trong thập kỷ trước, các giai đoạn nhiệt độ xuống dưới -1,8°C có thể kéo dài tới 148 ngày, nhưng vào năm 2024 và 2023, những khoảng thời gian này đã bị rút ngắn đáng kể, chỉ còn lần lượt là 4 và 10 ngày.

Đoàn thám hiểm UAE lần thứ 31 bao gồm 14 chuyên gia tận tụy, những người sẽ tập trung nỗ lực vào một loạt các nghiên cứu toàn diện trong các lĩnh vực địa vật lý, khí tượng học và sinh học. Nhiệm vụ của họ cũng bao gồm việc duy trì và phát triển các mối quan hệ đối tác quốc tế quan trọng, tiêu biểu là các dự án khoa học chung với các thành viên của Đoàn thám hiểm Nam Cực đầu tiên của Mexico. Những nỗ lực hợp tác này khẳng định sự hội nhập sâu rộng của khoa học Ukraine vào cộng đồng nghiên cứu vùng cực toàn cầu. Các chuỗi dữ liệu thu thập tại trạm hiện nằm trong số những dữ liệu dài nhất tại Nam Cực, đóng vai trò thiết yếu trong việc theo dõi các quá trình biến đổi của hành tinh và những dịch chuyển môi trường trên diện rộng.

Tác động của biến đổi khí hậu tại khu vực này cũng được thể hiện rõ nét qua sự thay đổi của cảnh quan vật lý và hành vi của động vật hoang dã địa phương. Chẳng hạn, eo biển Penola ngăn cách đảo Galindez với bờ biển Nam Cực đã không còn đóng băng đủ dày để cho phép các hoạt động di chuyển bằng ván trượt kể từ năm 2019, một kỳ tích vốn dĩ thường xuyên xảy ra trước đây. Trong vòng 80 năm qua, nhiệt độ trung bình hàng năm tại trạm đã tăng từ khoảng -5,5°C lên mức hiện tại dao động từ -1,8°C đến 2°C. Xu hướng ấm lên mạnh mẽ này đang được các nhà khoa học giám sát chặt chẽ, đặc biệt khi họ nhận thấy mối liên hệ trực tiếp giữa sự gia tăng nhiệt độ và việc chim cánh cụt Gentoo nở sớm hơn tại các quần thể xung quanh.