ALMA, Samanyolu'nun Kalbindeki Kimyasal Gizemi Çözdü: Merkezi Moleküler Bölge'nin En Kapsamlı Görüntüsü Yayınlandı

Avrupa Güney Gözlemevi (ESO), 25 Şubat 2026 tarihinde Samanyolu Galaksisi'nin merkezindeki yıldız oluşum süreçlerine ışık tutan rekor kıran bir mozaik görüntü paylaştı. Şili'de bulunan ALMA (Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizisi) kullanılarak elde edilen bu devasa kare, Merkezi Moleküler Bölge (CMZ) olarak bilinen alanı 650 ışık yılı boyunca detaylandırıyor. ALMA'nın Merkezi Moleküler Bölge Taraması (ACES) programı kapsamında hazırlanan bu çalışma, yıldızların temel yapı taşı olan soğuk moleküler gazın bugüne kadarki en ayrıntılı haritasını sunarak astronomi dünyasında büyük heyecan yarattı.

Görüntüdeki karmaşık yapıyı anlamlandırmak için bilim insanları özel bir renk kodlama sistemi kullandı; bu kapsamda kükürt monoksit siyan, silisyum monoksit yeşil, izosiyanik asit kırmızı, siyanoasetilen mavi ve karbon monosülfür ise mor renklerle temsil edildi. Bölgedeki gerçek yıldız yoğunluğu görselde görünenden çok daha fazla olsa da, bu harita özellikle gaz bulutlarının iç yapısına ve kimyasal dağılımına odaklanıyor. Ön plandaki yıldızlar ise ESO’nun VISTA teleskobu aracılığıyla kızılötesi dalga boyunda ayrıca kaydedilerek kompozisyona eklendi. Galaksimizdeki yoğun soğuk gazın yaklaşık %80'ini barındıran CMZ, merkezdeki süper kütleli kara delik Sagittarius A* (Sgr A*) çevresinde devasa bir madde rezervuarı oluşturuyor.

ACES projesinin baş araştırmacısı Profesör Steve Longmore, bu bölgedeki yıldız doğumlarını incelemenin galaktik büyüme süreçlerini anlamak için kritik bir anahtar sunduğunu, çünkü CMZ'deki koşulların erken evrenle büyük benzerlikler taşıdığını belirtti. "Monthly Notices of the Royal Astronomical Society" dergisinde bir makale dizisi olarak yayımlanan bu kapsamlı veri seti, ESO'dan Ashley Barnes gibi önemli isimlerin liderliğinde yürütülüyor. Araştırmacılar, toplanan veriler ışığında metanol, aseton ve etanol gibi karmaşık organik bileşikler de dahil olmak üzere onlarca farklı molekül türü tespit etti. Dr. Barnes, bu zengin kimyasal çeşitliliğin gezegenlerin ve potansiyel olarak yaşamın yapı taşlarının kozmik kökenini anlamada devrim niteliğinde olduğunu vurguladı.

Çalışma ayrıca, maddeyi yıldız oluşumunu tetikleyen yoğun kümelere doğru yönlendirdiği düşünülen uzun, ipliksi (filamenter) gaz yapılarından oluşan geniş bir ağı da gün yüzüne çıkardı. Dr. Daniel Walker, daha önce sadece izole bölgelerde gözlemlenen bu yaygın yapıların tüm bölgeye yayıldığını ve galaktik merkezde baskın olduğunu doğruladı. Sagittarius A*'dan yayılan yoğun yerçekimi ve radyasyonun, sakin gaz bulutlarına kıyasla çok daha büyük ve karmaşık moleküllerin oluşumuna zemin hazırladığı anlaşıldı. 70'ten fazla kurumdan 160'ı aşkın bilim insanını bir araya getiren uluslararası ACES projesinde, teorik veri işleme grubuna Insubria Üniversitesi'nden Profesör Mattia Sormani liderlik ediyor.

Avustralya Ulusal Üniversitesi'nden (ANU) Profesör Christoph Federrath, ACES projesinin hedeflediği gazın yıldızlar için soğuk bir moleküler yakıt olduğunu ve CMZ'nin Samanyolu'nun dış bölgelerine kıyasla çok daha ekstrem bir ortam sunduğunu ifade etti. ALMA tarafından sunulan bu mozaik görüntü, gözlemsel astrofizik alanında hem teknolojik hem de bilimsel açıdan devasa bir sıçramayı temsil ediyor. Bu denli geniş ve uç bir bölgede moleküler kimyanın haritalanması, galaktik evrim teorilerini ve karmaşık kimyanın kökenlerini test etmek için somut ampirik veriler sağlıyor. Gelecekte, ALMA Geniş Bant Duyarlılık Yükseltmesi ve ESO'nun Olağanüstü Büyük Teleskobu (ELT) ile yapılacak gözlemlerin bu keşifleri daha da derinleştirmesi bekleniyor.