ALMA rejestruje rekordowy obraz Centrum Galaktyki, rzucając nowe światło na chemię narodzin gwiazd

Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) zaprezentowało 25 lutego 2026 roku rekordową mozaikę obrazującą gaz stanowiący surowiec do powstawania gwiazd w samym sercu Drogi Mlecznej. Zdjęcie, uzyskane dzięki sieci teleskopów ALMA (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array) w Chile, obejmuje Centralną Strefę Molekularną (CMZ) na dystansie przekraczającym 650 lat świetlnych, co czyni je największym obrazem tego typu kiedykolwiek stworzonym przez ten instrument. Przegląd ten, będący częścią programu badawczego ALMA Survey of the Central Molecular Zone (ACES), zapewnia niespotykaną dotąd szczegółowość w obrazowaniu zimnego gazu molekularnego – fundamentalnego budulca nowych słońc.

Stworzona mapa wykorzystuje precyzyjne kodowanie kolorystyczne w celu rozróżnienia kluczowych cząsteczek: tlenek siarki widoczny jest w kolorze cyjanowym, tlenek krzemu w zielonym, kwas izocyjanowy w czerwonym, cyjanoacetylen w niebieskim, a monosiarczek węgla w purpurowym. Aby uwypuklić strukturę obłoku molekularnego, gęstość gwiazd na obrazie została celowo ograniczona, choć w rzeczywistości jest ona w CMZ znacznie wyższa niż pokazano. Obiekty gwiazdowe znajdujące się na pierwszym planie zostały zarejestrowane oddzielnie przy użyciu teleskopu VISTA należącego do ESO, pracującego w zakresie podczerwieni. Centralna Strefa Molekularna skupia niemal 80% całego gęstego, zimnego gazu w Galaktyce i bezpośrednio otacza supermasywną czarną dziurę Sagittarius A* (Sgr A*).

Profesor Steve Longmore, główny badacz projektu ACES, zaznaczył, że studiowanie procesów narodzin gwiazd w tym regionie jest kluczem do zrozumienia wzrostu galaktyk, ponieważ warunki panujące w CMZ przypominają te z wczesnego Wszechświata. Wyniki badań, w tym publikacja kompletnego zestawu danych, ukazują się w serii artykułów na łamach prestiżowego czasopisma „Monthly Notices of the Royal Astronomical Society”. W projekt zaangażowane są kluczowe postacie świata nauki, takie jak współprowadząca badania Ashley Barnes z ESO. Zebrane dane pozwoliły na wykrycie dziesiątek różnych molekuł, w tym złożonych związków organicznych, takich jak metanol, aceton i etanol. Doktor Barnes podkreśliła, że to bogactwo chemiczne przybliża nas do zrozumienia pochodzenia składników niezbędnych do formowania się planet i potencjalnego życia w kosmosie.

Analizy ujawniły również rozległą sieć długich, nitkowatych struktur gazowych, które według obowiązujących teorii transportują materię do gęstych skupisk inicjujących powstawanie gwiazd. Doktor Daniel Walker potwierdził, że te powszechnie występujące struktury filamentarne były wcześniej obserwowane jedynie w odizolowanych obszarach. Intensywne oddziaływanie grawitacyjne oraz promieniowanie pochodzące od Sgr A* sprzyjają formowaniu się większych i bardziej złożonych cząsteczek w porównaniu do tych znajdowanych w spokojniejszych obłokach gazu. Międzynarodowe przedsięwzięcie ACES jednoczy ponad 160 naukowców z przeszło 70 instytucji, w tym zespół profesora Mattii Sormaniego z Uniwersytetu Insubrii, który kieruje grupą zajmującą się teoretycznym przetwarzaniem danych.

Profesor Christoph Federrath z Australijskiego Uniwersytetu Narodowego (ANU) podkreślił, że gaz będący celem ACES to zimne paliwo molekularne dla gwiazd, a sama strefa CMZ stanowi znacznie bardziej ekstremalne środowisko niż zewnętrzne obszary Drogi Mlecznej. Udostępnienie tej mozaiki ALMA jest znaczącym przełomem technologicznym i naukowym w dziedzinie astrofizyki obserwacyjnej. Możliwość mapowania chemii molekularnej w tak rozległym i ekstremalnym obszarze dostarcza danych empirycznych niezbędnych do weryfikacji teorii ewolucji galaktyk oraz pochodzenia złożonych struktur chemicznych. Kolejne obserwacje planowane są z wykorzystaniem zmodernizowanego systemu ALMA Wideband Sensitivity Upgrade oraz budowanego przez ESO Ekstremalnie Wielkiego Teleskopu (ELT).