ALMA onthult spectaculair mozaïek van het galactisch centrum en werpt nieuw licht op stervorming

Op 25 februari 2026 heeft de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) een baanbrekende mozaïekopname gepresenteerd die de gasvoorraden in het hart van de Melkweg met ongekende precisie in kaart brengt. Deze afbeelding, vervaardigd met de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) in Chili, bestrijkt de Centrale Moleculaire Zone (CMZ) over een afstand van meer dan 650 lichtjaar. Het is de grootste opname die ooit met dit instrument is gemaakt en vormt een essentieel onderdeel van het ACES-programma (ALMA Survey of the Central Molecular Zone). De gedetailleerde kaart biedt wetenschappers een unieke blik op het koude moleculaire gas dat fungeert als de fundamentele bouwstof voor nieuwe sterren.

De visualisatie maakt gebruik van een specifiek kleurenschema om verschillende chemische verbindingen te onderscheiden: zwavelmonoxide is cyaan, siliciummonoxide groen, isocyaanzuur rood, cyaanacetyleen blauw en koolstofmonosulfide paars. Hoewel de sterrendichtheid in de CMZ extreem hoog is, ligt de focus van deze kaart op de structuur van de gaswolken; de sterren op de voorgrond zijn afzonderlijk vastgelegd door de VISTA-telescoop van de ESO in het infraroodspectrum. De Centrale Moleculaire Zone is van cruciaal belang omdat het bijna 80% van al het dichte, koude gas in ons sterrenstelsel bevat en de directe omgeving vormt van het superzware zwart gat Sagittarius A* (Sgr A*).

Volgens professor Steve Longmore, de hoofdonderzoeker van het ACES-project, biedt de studie van stervorming in dit gebied cruciale inzichten in de groei van sterrenstelsels, aangezien de omstandigheden in de CMZ sterk lijken op die in het vroege universum. De resultaten van dit onderzoek, inclusief de volledige dataset, worden gepubliceerd in een reeks artikelen in de "Monthly Notices of the Royal Astronomical Society". Belangrijke wetenschappers zoals mede-hoofdonderzoeker Ashley Barnes van de ESO zijn nauw bij het project betrokken. De verzamelde data hebben geleid tot de ontdekking van tientallen verschillende moleculen, waaronder complexe organische stoffen zoals methanol, aceton en ethanol. Dr. Barnes benadrukte dat deze chemische rijkdom essentieel is voor het begrijpen van de oorsprong van de ingrediënten voor planeten en mogelijk zelfs leven in de kosmos.

Het onderzoek onthulde tevens een uitgebreid netwerk van lange, draadvormige gasstructuren die, volgens de huidige theorieën, materie naar dichte concentraties leiden waar stervorming begint. Dr. Daniel Walker bevestigde dat deze wijdverspreide filamentaire structuren voorheen alleen in geïsoleerde gebieden waren waargenomen. De intense zwaartekracht en straling van Sgr A* dragen bij aan de vorming van grotere en complexere moleculen dan in rustigere gaswolken elders in de Melkweg. Het internationale ACES-project is een enorme samenwerking van meer dan 160 wetenschappers uit ruim 70 instellingen, waaronder professor Mattia Sormani van de Universiteit van Insubria, die de theoretische dataverwerking leidt.

Professor Christoph Federrath van de Australian National University (ANU) onderstreepte dat het gas waar ACES zich op richt, de koude moleculaire brandstof is voor toekomstige sterren, en dat de CMZ een veel extremere omgeving is dan de buitenwijken van de Melkweg. De publicatie van dit ALMA-mozaïek markeert een significante technologische en wetenschappelijke doorbraak in de observationele astrofysica. Het vermogen om de moleculaire chemie in zo'n uitgestrekt en extreem gebied in kaart te brengen, levert empirisch bewijs voor het toetsen van theorieën over galactische evolutie en de oorsprong van complexe chemie. In de toekomst worden nog gedetailleerdere waarnemingen verwacht dankzij de ALMA Wideband Sensitivity Upgrade en de komst van de Extremely Large Telescope (ELT) van de ESO.