Balinaların Karbon Tutma Rolü ve İklim Çözümlerindeki Yeri Üzerine Yeni Araştırmalar

Okyanusların dev sakinleri olan balinaların, doğal iklim düzenlemesindeki kritik rollerini son bilimsel çalışmalar yeniden teyit etmektedir. Bu büyük deniz memelileri, atmosferdeki karbondioksit (CO2) seviyelerini önemli ölçüde etkileyebilen güçlü karbon yutakları olarak işlev görmektedir. Balinaların uzun ömürleri ve muazzam biyokütleleri, onları küçük organizmalara kıyasla karbonu daha kalıcı bir şekilde depolayabilen, okyanus pelajik sistemindeki en büyük canlı karbon havuzlarından biri haline getirmektedir.

Tek bir büyük balinanın, 100 yıldan fazla yaşayabildiği ve vücut ağırlıklarının yüzde dördüne kadar kril ve fotosentetik plankton tüketebildiği belirtilmektedir. Araştırmalar, tek bir büyük balinanın yaşam süresi boyunca ortalama 33 ton CO2 tutma kapasitesine sahip olduğunu göstermektedir; bu miktar, en verimli ağaç türlerinden biri olan canlı bir meşe ağacının 500 yıllık ömrü boyunca yakalayabildiği yaklaşık 12 tonun üzerindedir. Bu karbon depolama süreci, hayvanların vefat etmesiyle zirveye ulaşır; zira karbon yüklü cesetleri okyanus tabanına batarak, 'balina düşüşü' adı verilen bir süreçle bu karbonu yüzyıllar boyunca tortullarda hapseder. Kaliforniya'daki deniz koruma alanlarında yapılan bir araştırma, derin deniz balina düşüşlerinin, okyanuslardaki yıllık karbon emiliminin yaklaşık yüzde 60'ını oluşturduğunu ortaya koymuştur.

Balinalar, kendi biyokütlelerinde karbon depolamanın yanı sıra, 'balina pompası' adı verilen bir mekanizma aracılığıyla dolaylı olarak daha fazla karbonun emilmesine de katkı sağlamaktadır. Deniz biyologları Heidi Pearson'ın da dikkat çektiği gibi, bu mekanizma, balinaların derin deniz avlanmalarından sonra yüzeye çıkarak besin açısından zengin dışkılarını bırakmasıyla gerçekleşir. Bu dışkılar, demir ve azot gibi temel besinleri yüzey sularına taşıyarak, atmosferden büyük miktarda karbondioksit emen fitoplanktonların çoğalmasını teşvik eder. Fitoplanktonlar, atmosfere saldığımız CO2'nin yaklaşık yüzde 40'ını yakalayarak, dört Amazon yağmur ormanının emdiği karbon miktarına eşdeğer bir işlev görmektedir.

Ticari avcılık nedeniyle 20. yüzyılda tahminen 3 milyon balinanın öldürüldüğü ve balina popülasyonlarının yüzde 66 ila yüzde 90 oranında yok edildiği tahmin edilmektedir. Bilim insanları, balina popülasyonlarının avlanma öncesi seviyelerine geri dönmesine izin verilirse, yılda 1,7 milyar ton karbondioksitin atmosferden çekilebileceğini öngörmektedir. Bu potansiyel, okyanus karbon yutağının uzun vadeli ve kendi kendini sürdüren bir şekilde güçlenmesine işaret etmektedir. Bu bulgular, deniz ekosistemleri ile küresel iklim çabaları arasındaki derin bağlantıyı vurgulamakta ve koruma çabalarının biyoçeşitliliğin yanı sıra iklim değişikliğiyle mücadeleye de katkı sağladığını göstermektedir.

Bununla birlikte, bazı araştırmalar balinaların potansiyel karbon tutma miktarının, küresel ısınmanın seyrini önemli ölçüde etkilemek için yetersiz kalabileceği yönünde ihtiyatlı bir bakış açısı sunmaktadır. Griffith Üniversitesi'nden Profesör Brendan Mackey ve Dr. Jasper De Bie, balenli balinaların küresel karbon akışına katkılarının atmosferik karbonu etkili bir şekilde azaltmak için çok küçük olduğunu belirtmiştir. Bu durum, karizmatik canlıları iklim mühendisleri olarak konumlandırmanın, iklim değişikliğinin yıkıcı etkilerinden kaçınmak için gereken temel davranışsal değişiklikleri erteleyebileceği endişesini doğurmaktadır. Öte yandan, mevcut sperm balinası popülasyonlarıyla dahi balina pompası mekanizması yoluyla yılda yaklaşık 875.000 ton CO2'nin atmosferden uzaklaştırıldığı tahmin edilmektedir. Bu veriler, balina popülasyonlarının restorasyonunun, iklim çözümleri bağlamında çok boyutlu bir konu olarak ele alınması gerektiğini göstermektedir. Türkiye'de de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2024-2030 İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı ile iklimle mücadeledeki kararlılığını ortaya koyarak, bu tür doğal çözümlerin önemini dolaylı olarak desteklemektedir.