Raport UNESCO: Sztuczna Inteligencja rewolucjonizuje rynek pracy, systemy szkolnictwa wyższego nie nadążają za wyzwaniami 2026 roku

Na początku 2026 roku Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury, znana jako UNESCO, opublikowała doniosły raport. Dokument ten zawierał poważne ostrzeżenie dotyczące głębokich przemian na globalnym rynku pracy, które są napędzane przez dynamiczny rozwój technologii Sztucznej Inteligencji (AI).

Raport, przygotowany przez ekspertów Ariannę Valentini oraz Alepa Blanasa, uwypukla krytyczną przepaść między postępem technologicznym a gotowością systemów szkolnictwa wyższego na przyjęcie nowych realiów. Według tej niepokojącej oceny, w nadchodzących latach wpływ AI może dotknąć sześć na dziesięć miejsc pracy. W związku z tym edukacyjne struktury muszą podjąć natychmiastowe działania adaptacyjne. Kluczowym problemem zidentyfikowanym w analizie jest niewystarczające przygotowanie środowiska akademickiego oraz samych studentów do funkcjonowania w erze dominacji AI. Dane wskazują, że 58 procent studentów uczelni wyższych deklaruje brak gotowości na nowe środowisko zawodowe, a niemal połowa z nich wyraża wątpliwości co do swojej zdolności do efektywnej współpracy z narzędziami AI.

Ta dysproporcja pogłębia się przez niski stopień faktycznej integracji technologii. Zaledwie 22 procent kadry dydaktycznej włącza narzędzia AI do procesu nauczania. Co więcej, wiele uniwersytetów ogranicza się do pojedynczych, niepowiązanych ze sobą inicjatyw, zamiast wdrażać spójne strategie instytucjonalne. To pokazuje, że uczelnie mają jeszcze długą drogę do przebycia, aby nadążyć za tempem zmian.

Analitycy rynku pracy na rok 2026 potwierdzają trend automatyzacji zadań rutynowych. Mowa tu między innymi o obsłudze dokumentacji, podstawowej analityce danych oraz wsparciu klienta. Takie zmiany uwalniają czas pracowników na bardziej złożone i kreatywne funkcje. Jednak ekonomiści i socjologowie biją na alarm: bez równoległych działań w zakresie przekwalifikowania kadr i modyfikacji programów nauczania, ten technologiczny przeskok może wywołać wzrost bezrobocia strukturalnego i wywrzeć presję na poziom wynagrodzeń. Jednocześnie prognozowany jest znaczący wzrost zapotrzebowania na specjalistów umiejących pracować w duecie z AI, takich jak inżynierowie AI, eksperci ds. cyberbezpieczeństwa oraz zaawansowani analitycy danych.

UNESCO, opierając się na wnioskach ze swojego raportu, stanowczo apeluje do państw członkowskich o przyspieszenie prac nad politykami publicznymi i ramami regulacyjnymi. Celem tych działań ma być kształtowanie nowych kompetencji z zachowaniem najwyższych standardów etycznych. Autorzy opracowania podkreślają konieczność stworzenia kompleksowego zestawu ram kompetencyjnych AI, dostosowanego specjalnie do potrzeb szkolnictwa wyższego. Jest to kluczowe, ponieważ badanie przeprowadzone przez UNESCO w maju 2023 roku wśród 450 placówek edukacyjnych wykazało, że tylko 10 procent szkół i uniwersytetów posiadało formalne regulacje dotyczące wykorzystania AI.

Paradoksalnie, studenci już teraz aktywnie korzystają z tej technologii. Ankieta przeprowadzona w lutym 2025 roku wśród 1041 respondentów wykazała, że aż 85% z nich używa serwisów AI w nauce. Najczęściej służą one do wyszukiwania informacji (77%) oraz pisania prac zaliczeniowych (43%). Profesor Kamilla Nigmatullina z Petersburskiego Państwowego Uniwersytetu (SPbGU) akcentowała, że zadaniem uczelni jest rozwijanie u studentów umiejętności krytycznej analizy otrzymanych odpowiedzi i precyzyjnego formułowania zapytań do chatbotów. To jest sedno sprawy, by nie dać się zwieść pozorom.

Podsumowując, raport UNESCO sygnalizuje konieczność odejścia od izolowanych, reaktywnych działań na rzecz proaktywnej, całościowej integracji AI w paradygmacie edukacyjnym. Organizacja, która wcześniej poświęciła Międzynarodowy Dzień Edukacji w 2025 roku wyzwaniom związanym z AI, nalega, by technologia ta służyła jako narzędzie wspierające autonomię i dobrobyt zarówno uczniów, jak i wykładowców, uzupełniając, a nie zastępując ludzkie aspekty procesu nauczania. Wśród priorytetów pozostaje regulacja, w tym ustalenie minimalnego wieku korzystania z generatywnej AI w edukacji (zalecane 13 lat), oraz opracowanie zasad etycznych gwarantujących sprawiedliwe stosowanie tej technologii.