Sonda Solar Orbiter dostarcza danych podczas szczytu aktywności słonecznej w styczniu 2026

Misja Solar Orbiter, wspólne przedsięwzięcie Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) i NASA, kontynuuje kluczowe operacje i zbieranie danych w styczniu 2026 roku, zbiegając się z apogeum obecnego cyklu słonecznego. Sonda, wystrzelona 10 lutego 2020 roku z Cape Canaveral za pomocą rakiety Atlas V 411, ma za zadanie dogłębne zrozumienie mechanizmów generowania i rządzenia heliosferą, magnetyczną bańką otaczającą Układ Słoneczny. Dzięki swojej wysoce eliptycznej orbicie, która umożliwia obserwację Słońca bliżej niż Merkury, Solar Orbiter dostarcza niezbędnych danych z wysokich szerokości geograficznych, niedostępnych dla ziemskich obserwatoriów.

Dane te okazały się nieocenione w obliczu znaczącego wzrostu aktywności słonecznej na początku 2026 roku, kulminującego w poważne zakłócenia pogody kosmicznej. W dniu 18 stycznia 2026 roku odnotowano rozbłysk klasy X1.9, po którym nastąpił wyjątkowo szybki koronalny wyrzut masy (CME), który dotarł do Ziemi już 19 stycznia 2026 roku. To uderzenie wywołało silną burzę geomagnetyczną o stopniu G4 (severe) oraz burzę promieniowania słonecznego S4 na skali GOES, co stanowi najsilniejsze zjawisko tego typu od burz halloweenowych z 2003 roku. Intensywność ta wymusiła podwyższone ostrzeżenia dla sektora lotniczego, zwłaszcza na trasach okołobiegunowych, oraz dla operatorów satelitarnych, choć atmosfera zapewnia ochronę ludności na powierzchni Ziemi.

Przed styczniowymi wydarzeniami, misja Solar Orbiter udowodniła swoją wartość w kontekście długoterminowego monitorowania. W okresie od kwietnia do lipca 2024 roku, łącząc dane z własnych instrumentów z obserwacjami NASA SDO (Solar Dynamics Observatory), udało się śledzić aktywny region NOAA 13664 przez rekordowe 94 dni, co stanowi najdłuższy ciągły zapis dla pojedynczego regionu aktywnego. Region ten, który narodził się 16 kwietnia 2024 roku po niewidocznej stronie Słońca, wywołał w maju 2024 roku najsilniejszą burzę geomagnetyczną od dwóch dekad. Możliwość obserwacji z obu stron Słońca, dzięki sześciomiesięcznej orbicie sondy, jest kluczowa dla lepszego prognozowania pogody kosmicznej.

Obserwacje te stanowią fundament dla przyszłych modeli prognostycznych, co podkreśla Ioannis Kontogiannis, fizyk słoneczny z ETH Zurich i IRSOL. W kontekście nadchodzącej aktywności, zaplanowano na dni 16-19 marca 2026 roku w Berlinie wspólny warsztat naukowy w Harnack House Towarzystwa Maxa Plancka. Warsztat ten ma zgromadzić badaczy zajmujących się Solar Orbiterem, sondą IRIS NASA oraz misją Aditya ISRO, aby omówić postępy w zrozumieniu roli pola magnetycznego w kształtowaniu aktywności słonecznej. Ta synergia obserwacyjna, w tym współpraca z Parker Solar Probe NASA, jest niezbędna dla ochrony krytycznej infrastruktury, w tym programów załogowych takich jak Artemis.

Misja Solar Orbiter, która rozpoczęła się w lutym 2020 roku, ma wyjaśnić, jak zmienność struktur na koronie słonecznej wpływa na heliosferę oraz jak działa słoneczne dynamo. W kolejnych fazach operacyjnych, począwszy od lutego 2026 roku, sonda ma wejść w nowy zestaw Okien Obserwacji Zdalnej, osiągając w tym roku maksymalną szerokość geograficzną wynoszącą 17°. W szerszej perspektywie, nauka o Słońcu zmierza ku bardziej dedykowanym misjom, jak planowana przez ESA na 2031 rok Vigil, skupiona wyłącznie na badaniu pogody kosmicznej, co świadczy o rosnącym znaczeniu tej dziedziny dla bezpieczeństwa technologicznego.