Portret Waszyngtona pędzla Gilberta Stuarta, pierwowzór wizerunku z jednodolarówki, sprzedany za 2,88 miliona dolarów

Słynny portret George’a Waszyngtona w stylu Athenaeum, powszechnie uznawany za bezpośredni pierwowzór wizerunku widniejącego na amerykańskim banknocie jednodolarowym, osiągnął imponującą cenę końcową 2 881 000 dolarów podczas specjalistycznej aukcji w nowojorskim domu Christie’s. Transakcja ta miała miejsce w ramach prestiżowego wydarzenia zatytułowanego „We the People: America at 250”, stanowiąc jeden z najbardziej doniosłych momentów dla rynku wczesnoamerykańskich artefaktów historycznych wchodzących do obiegu kolekcjonerskiego w ostatnim czasie.

Dzieło, które wyszło spod pędzla wybitnego i cenionego artysty Gilberta Stuarta, znacząco przewyższyło swoje przedaukcyjne szacunki, których górna granica opiewała na 1 milion dolarów. Tak spektakularny wynik finansowy świadczy o niesłabnącym, a wręcz rosnącym zainteresowaniu kolekcjonerów fundamentalną ikonografią Stanów Zjednoczonych. Obraz posiada głębokie i bezpośrednie powiązania z początkami amerykańskiej administracji państwowej, gdyż jego namalowanie zostało oficjalnie zlecone w 1804 roku przez ówczesnego prezydenta Jamesa Madisona.

Sprzedającym w tym przypadku był Uniwersytet Clarkson, który podjął strategiczną decyzję o zbyciu płótna w celu wygenerowania kapitału przeznaczonego na realizację swojej podstawowej misji edukacyjnej. Jest to wyraźny element szerszego trendu obserwowanego w świecie akademickim, w którym uczelnie decydują się na monetyzację posiadanych zasobów kulturowych, aby sfinansować najpilniejsze potrzeby programowe i infrastrukturalne. Środki uzyskane przez tę instytucję z siedzibą w Poczdamie w stanie Nowy Jork zostaną w całości skierowane na wsparcie stypendiów dla studentów, finansowanie badań naukowych prowadzonych przez kadrę profesorską oraz nowoczesną modernizację obiektów uczelnianych.

Gilbert Stuart jest postacią celebrowaną w historii sztuki przede wszystkim za swoją serię portretów pierwszego prezydenta USA, przy czym to właśnie wersja Athenaeum stała się jednym z najczęściej reprodukowanych obrazów w historii Ameryki. Egzemplarz sprzedany w Christie’s jest jednym z kilku, które Stuart namalował osobiście, a jego rekordowa wycena odzwierciedla nie tylko niekwestionowany kunszt artystyczny, ale przede wszystkim unikalny status wizualnego poprzednika wizerunku znanego z codziennej waluty. Sama aukcja została starannie zaplanowana, aby zbiegła się z narodowymi obchodami ćwierćwiecza istnienia państwa, co przyciągnęło rzeszę licytujących zainteresowanych posiadaniem namacalnych fragmentów historii z okresu rewolucji i wczesnej epoki federalnej.

Szczegółowa analiza dorobku artystycznego Stuarta ujawnia, że namalował on co najmniej sześć pełnowymiarowych portretów Waszyngtona, a także liczne mniejsze studia i szkice. Co niezwykle istotne, oryginalny Portret Athenaeum nigdy nie został dostarczony do rąk pierwotnego zleceniodawcy i pozostawał w prywatnym posiadaniu malarza aż do jego śmierci. Fakt ten dodaje całej historii dodatkową warstwę intrygi związanej z pochodzeniem i proweniencją dzieła sprzedanego przez uniwersytet. Ta bogata przeszłość, w połączeniu z kluczową rolą obrazu jako wzorca dla banknotu, wynosi jego znaczenie daleko poza ramy typowego malarstwa historycznego.

Ostateczny wynik aukcyjny na poziomie 2,881 miliona dolarów plasuje ten konkretny portret w ścisłej czołówce najcenniejszych dzieł amerykańskiego portreciarstwa, jakie trafiły na rynek w ostatnich latach. Podkreśla to ogromną premię, jaką kolekcjonerzy są skłonni zapłacić za prace bezpośrednio powiązane z Ojcami Założycielami narodu. Dzięki tej transakcji Uniwersytet Clarkson przekuje cenny kawałek historii w realne szanse na przyszłość dla swoich studentów, szczególnie w ramach intensywnie rozwijanego programu nauczania opartego na naukach ścisłych, technologii, inżynierii i matematyce, czyli w tak zwanym modelu STEM.