Ochrona Sfyria: Wyjątkowy język gwizdany z greckiej wioski Antia

Obecnie lingwiści intensywnie pracują nad zachowaniem Sfyria – rzadkiego języka gwizdanego, używanego w Antii, niewielkiej osadzie zlokalizowanej na greckiej wyspie Eubea na Morzu Egejskim. Ta forma komunikacji, oparta wyłącznie na gwizdach naśladujących dźwięki współczesnego języka greckiego, jest utrzymywana przy życiu przez zaledwie garstkę starszych mieszkańców tej enklawy. Dzięki swojej akustycznej naturze, komunikaty w Sfyria są w stanie pokonywać dystanse dochodzące do 4 kilometrów, co znacząco przewyższa zasięg zwykłej mowy ludzkiej.

Każdy dźwięk w Sfyria odpowiada jednej literze greckiego alfabetu, a ich sekwencja tworzy słowa i znaczące konstrukcje. Językoznawca Dimitris Chengkes określa Sfyria jako gwizdaną transkrypcję greki, gdzie każdy element jest przekształcany w specyficzny wzorzec tonalny. Historycznie, system ten był przekazywany przez stulecia między pasterzami i rolnikami z Antii, co sugeruje jego głębokie zakorzenienie w agrarnej strukturze życia. Dokładne źródła tego języka wciąż stanowią przedmiot naukowych debat, choć istnieją teorie łączące jego genezę ze starożytną greką oraz formami ekspresji muzycznej, których korzenie sięgają ponad 2500 lat wstecz.

Jedna z hipotez, przedstawiona w relacjach PBS NewsHour, sugeruje, że język Sfyria mógł zostać stworzony przez Persów, którzy ponieśli klęskę w bitwie pod Salaminą w 480 roku p.n.e. i zostali wyrzuceni na wybrzeża Eubei. Mieli oni rzekomo używać go do potajemnej komunikacji. Międzynarodowe zainteresowanie Sfyria zostało rozbudzone w 1969 roku po katastrofie lotniczej w górach w pobliżu Antii, kiedy ratownicy byli świadkami użycia tego języka podczas wymiany komunikatów z pasterzami. Pomimo niezaprzeczalnej wartości kulturowej, język ten stoi w obliczu krytycznego zagrożenia wyginięciem z powodu kurczącej się liczby użytkowników i starzenia się populacji wioski.

Według dostępnych danych, w wiosce Antia, której całkowita populacja liczy około 37 osób, płynnie „gwizdać” w Sfyria potrafi nie więcej niż sześć osób. Ponadto, około 25 starszych mieszkańców ma trudności z odtwarzaniem gwizdów ze względu na noszenie protez dentystycznych. W 2019 roku Sfyria została wpisana do Krajowego Rejestru Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Grecji, co stanowiło istotny krok w kierunku jej ochrony.

Panagiotis Tzanavaris, prezes Stowarzyszenia Kulturalnego Antii, aktywnie promuje Sfyria, odwiedzając szkoły w całej Grecji, aby zapoznawać młodzież z tym lingwistycznym fenomenem. Izolacja wioski, która sprzyjała zachowaniu języka, potwierdzają proste fakty: drogi, zaopatrzenie w wodę i elektryczność dotarły tu dopiero trzydzieści lat temu, a pierwszy telefon w centrum osady zainstalowano dopiero w 1997 roku. W odróżnieniu od Sfyria, język gwizdany Silbo Gomero z Wysp Kanaryjskich został uznany przez UNESCO za niematerialne dziedzictwo kulturowe w 2009 roku i zaadaptowany do języka hiszpańskiego. Ten fakt podkreśla unikalność Sfyria jako jedynej gwizdanej transkrypcji języka greckiego.