Het behoud van Sfyria: De unieke fluittaal van het Griekse dorp Antia

Linguïsten zetten zich momenteel in om Sfyria te conserveren, een zeldzame fluittaal die nog wordt gebruikt in Antia, een klein dorp gelegen op het Griekse eiland Evia in de Egeïsche Zee. Deze communicatievorm, die uitsluitend gebaseerd is op fluitgeluiden die het moderne Grieks imiteren, wordt slechts door een handvol oudere bewoners levend gehouden. Dankzij de akoestische aard van de taal kunnen boodschappen over afstanden tot wel vier kilometer worden overgebracht, een bereik dat de normale menselijke spraak ver overstijgt.

Elk geluid binnen Sfyria correspondeert met een letter van het Griekse alfabet. De opeenvolging van deze fluitgeluiden vormt woorden en betekenisvolle zinnen. Taalkundige Dimitris Chengkes beschrijft Sfyria als een gefloten transcriptie van het Grieks, waarbij elk taalcomponent wordt omgezet in een specifiek tonaal patroon. Historisch gezien is dit systeem eeuwenlang doorgegeven onder de herders en boeren van Antia, wat wijst op een diepe verwevenheid met hun agrarische levenswijze. De precieze oorsprong van de taal blijft een onderwerp van wetenschappelijke discussie, hoewel er theorieën bestaan die een link leggen met het Oudgrieks en muzikale uitingen die meer dan 2500 jaar teruggaan.

Eén hypothese, naar voren gebracht in verslagen van PBS NewsHour, suggereert dat Sfyria mogelijk is ontwikkeld door Perzen die na hun nederlaag in de Slag bij Salamis in 480 voor Christus op de kusten van Evia aanspoelden. Zij zouden de taal hebben gebruikt voor heimelijke communicatie. De wereldwijde aandacht voor Sfyria werd getrokken in 1969 na een vliegtuigcrash in de bergen nabij Antia. Reddingswerkers waren getuige van het gebruik van de taal bij het uitwisselen van berichten met lokale herders. Ondanks de onbetwistbare culturele waarde, staat de taal onder ernstige bedreiging van uitsterven door de afnemende populatie en de vergrijzing van het dorpsbestand.

Naar verluidt kunnen van de ongeveer 37 inwoners van Antia niet meer dan zes personen Sfyria vloeiend 'fluiten'. Bovendien ondervindt een groep van ongeveer 25 oudere bewoners moeite met het produceren van de fluitgeluiden vanwege het gebruik van gebitsprotheses. Een cruciale stap in de bescherming werd gezet toen Sfyria in 2019 werd opgenomen in het Nationale Register van Immaterieel Cultureel Erfgoed van Griekenland.

Panagiotis Tsanvaris, de voorzitter van de Culturele Vereniging van Antia, zet zich actief in om Sfyria te promoten. Hij bezoekt scholen door heel Griekenland om jongeren kennis te laten maken met dit unieke linguïstische fenomeen. De isolatie van het dorp, die bijdroeg aan het behoud van de taal, wordt onderstreept door praktische feiten: wegen, watervoorziening en elektriciteit bereikten het dorp pas dertig jaar geleden, en de eerste telefoon in het dorpscentrum werd pas in 1997 geïnstalleerd. Ter vergelijking: de fluittaal Silbo Gomero van de Canarische Eilanden werd in 2009 door UNESCO erkend als immaterieel cultureel erfgoed en is aangepast aan het Spaans. Dit benadrukt de uniciteit van Sfyria als de enige gefloten transcriptie die specifiek aan het Grieks is gekoppeld.