Struktura Dźwiękowa Słów Wpływa na Rozpoznawanie Pamięci, Sugerują Badania Lingwistyczne

Najnowsze ustalenia naukowe, opublikowane w periodyku Cognition, wskazują, że akustyczna struktura wyrazów bezpośrednio wpływa na ich zapamiętywalność, co dostarcza przesłanek dla strategii komunikacyjnych w 2025 roku. Psycholingwistyka wykorzystuje koncepcję określaną jako zaskoczenie (ang. surprisal), która jest ilościową miarą nieoczekiwanej natury danego wyrazu lub dźwięku w kontekście utartych wzorców językowych. Wartość zaskoczenia jest odwrotnie proporcjonalna do warunkowego prawdopodobieństwa wystąpienia danego elementu językowego; wysokie zaskoczenie koreluje z niskim prawdopodobieństwem.

Badacze zastosowali teorię informacji do analizy 51 milionów wyrazów pochodzących z transkrypcji filmów i programów telewizyjnych w języku amerykańskim w celu obliczenia wskaźników zaskoczenia, kwantyfikując wkład informacyjny każdego fonemu mowy. Odkrycia te wykazały, że słowa o wysokiej wierności obrazowej, czyli te bardzo konkretne lub szczegółowe, charakteryzują się również wysokimi wynikami zaskoczenia. Ta synergia, jak wykazano, znacząco podnosi efektywność rozpoznawania w pamięci. Na przykład, rzeczowniki konkretne, takie jak „pies” i „kwiat”, okazały się zarówno bardziej obrazowe, jak i brzmiały bardziej zaskakująco w porównaniu do słów abstrakcyjnych, takich jak „atak” czy „fabuła”.

Zjawisko to stanowi wyzwanie dla tradycyjnego paradygmatu lingwistycznego, który zakłada, że związek między formą dźwiękową słowa a jego znaczeniem jest zasadniczo arbitralny i konwencjonalny. Nowe dane sugerują, że fonetyka subtelnie kieruje uwagą słuchacza, co jest sprzeczne z poglądem, że znaczenie jest przypisywane wyłącznie na drodze umowy społecznej. Badania nad symbolizmem dźwiękowym wskazują, że systematyczne mapowania dźwięk-znaczenie są bardziej powszechne, niż by to wynikało z przypadku, zwłaszcza na wczesnych etapach nabywania języka.

Postuluje się, że osoby mówiące nieświadomie modyfikują lub utrzymują formy słów, które wprowadzają element zaskoczenia, aby przyciągnąć uwagę i skuteczniej utrwalić kluczowe koncepcje w pamięci długotrwałej. W psycholingwistyce zaskoczenie jest uznawane za solidny predyktor danych behawioralnych i neuronalnych, co skłoniło niektórych badaczy do modelowania rozumienia języka w sposób czysto probabilistyczny. Wysokie zaskoczenie słowa jest często powiązane z wydłużonym czasem fiksacji wzroku oraz większym wysiłkiem poznawczym, co potwierdzają badania elektrofizjologiczne, takie jak potencjały N400.

Ta wiedza ma istotne implikacje dla profesjonalnej komunikacji, w tym w sferze reklamy i edukacji, ponieważ świadomy wybór słów o wysokim wskaźniku zaskoczenia może zmaksymalizować oddziaływanie przekazu i jego retencję w umyśle odbiorcy. W kontekście szerszych badań nad pamięcią, inne prace, na przykład te prowadzone przez naukowców z National Institutes of Health (NIH), wykazały, że zapamiętywalność słów koreluje silniej z ich podobieństwem semantycznym niż z konkretnością definicji. Niemniej jednak, obecne badanie wyraźnie łączy specyficzny aspekt fonologiczny – zaskoczenie dźwiękowe – z poprawą pamięci rozpoznawczej, co sugeruje, że percepcja akustyczna jest aktywnym uczestnikiem kodowania pamięciowego.