Nghiên cứu Mới Chỉ Ra Sự Kết Hợp Giữa Âm Thanh Từ Ngữ và Khả Năng Ghi Nhớ

Một nghiên cứu gần đây được công bố trên tạp chí Cognition đã đưa ra những phát hiện quan trọng về mối liên hệ giữa cấu trúc âm thanh của từ ngữ và khả năng ghi nhớ của con người, cung cấp gợi ý cho các chiến lược truyền thông trong tương lai.

Trong lĩnh vực Tâm lý ngôn ngữ học, khái niệm "sự bất ngờ" (surprisal) được sử dụng như một thước đo mức độ không lường trước của một từ hoặc âm thanh so với các mô hình ngôn ngữ thông thường. Các nhà nghiên cứu đã áp dụng lý thuyết thông tin, được xây dựng bởi Claude E. Shannon, để tính toán điểm bất ngờ. Họ phân tích cơ sở dữ liệu gồm 51 triệu từ được trích xuất từ phụ đề phim và chương trình truyền hình của Mỹ nhằm định lượng mức độ đóng góp thông tin của từng âm vị.

Kết quả thực nghiệm cho thấy những từ ngữ có tính sống động cao—tức là những từ cụ thể hoặc hữu hình—đồng thời sở hữu điểm bất ngờ cao, và sự kết hợp này tạo ra cải thiện đáng kể trong khả năng nhận dạng ký ức. Các từ mang tính cụ thể như "chó" và "hoa" được xác định là vừa sống động hơn, vừa có âm thanh gây bất ngờ hơn so với các từ trừu tượng như "chùy" hay "âm mưu". Phát hiện này gợi ý rằng các yếu tố âm thanh đóng vai trò tinh tế trong việc điều hướng sự chú ý của người nghe, thách thức quan điểm truyền thống về tính tùy tiện của mối liên hệ âm thanh-ý nghĩa.

Cơ sở lý thuyết đằng sau sự bất ngờ này liên quan mật thiết đến Lý thuyết Thông tin, một nhánh toán học ứng dụng và kỹ thuật điện do Claude E. Shannon xây dựng, nghiên cứu về việc đo lường, lưu trữ và truyền dẫn thông tin, với entropy là một độ đo cơ bản. Các nhà nghiên cứu đề xuất rằng người nói vô thức tạo ra hoặc duy trì các dạng từ ngữ gây bất ngờ để thu hút sự chú ý và cố định các khái niệm quan trọng vào bộ nhớ hiệu quả hơn.

Sự bất ngờ của ngôn ngữ, được định nghĩa là logarit âm của xác suất có điều kiện của một từ, đã được chứng minh là một yếu tố dự đoán quan trọng đối với biên độ sóng N400 trong các nghiên cứu điện não đồ (EEG) và từ trường não điện (MEG), cho thấy sự liên kết giữa dự đoán và hoạt động thần kinh. Điều này củng cố ý tưởng rằng các dạng âm thanh khác thường không chỉ gây chú ý mà còn được xử lý sâu hơn ở cấp độ thần kinh, giúp củng cố dấu vết trí nhớ.

Việc áp dụng các điểm bất ngờ này vào thực tiễn truyền thông chuyên nghiệp, bao gồm quảng cáo và giáo dục, có thể tối đa hóa tác động và khả năng ghi nhớ thông điệp. Sự khác biệt giữa các từ sống động và trừu tượng, được đo lường bằng sự bất ngờ âm thanh, cung cấp một công cụ định lượng để tối ưu hóa hiệu quả truyền tải thông tin, vượt ra ngoài sự quy ước ngữ nghĩa truyền thống. Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới trong việc hiểu cách thức âm thanh định hình nhận thức và trí nhớ con người.