Sesin Beklenmedik Hali ve Kelime Canlılığının Hafıza Üzerindeki Etkisi: Yeni Dil Araştırması

Bilişsel bilimler alanında yürütülen yeni bir çalışma, kelimelerin ses yapılarının insan hafızasındaki kalıcılığını doğrudan etkilediğini öne sürüyor. Bu bulgular, özellikle 2025 yılı iletişim stratejileri için önemli çıkarımlar sunmaktadır.

Psikolinguistik disiplini, dilsel beklentilere kıyasla bir kelimenin veya sesin ne kadar beklenmedik olduğunu ölçen "sürpriz" (surprisal) kavramını temel almaktadır. Araştırmacılar, bu sürpriz skorlarını hesaplamak amacıyla Amerikan İngilizcesi film ve televizyon altyazılarından elde edilen 51 milyon kelimelik bir veri kümesine bilgi teorisi uygulamıştır. Bu analiz, konuşma seslerinin her birinin ne kadar bilgi taşıdığını nicel olarak belirlemiştir.

Elde edilen sonuçlar, yüksek derecede somut veya canlı kelimelerin aynı zamanda yüksek sürpriz puanlarına sahip olduğunu ve bu ikilinin birleşmesinin hafıza tanıma başarısını belirgin ölçüde artırdığını göstermektedir. Araştırmada, "köpek" ve "çiçek" gibi somut terimlerin, "vurmak" veya "plan" gibi soyut kavramlara kıyasla hem daha canlı hem de işitsel olarak daha şaşırtıcı olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, dilin anlam ile ilişkisinin yalnızca geleneksel ve keyfi olduğu yönündeki yerleşik dilbilimsel görüşe meydan okumaktadır.

Bu keşif, konuşmacıların önemli kavramları hafızaya daha etkili bir şekilde yerleştirmek amacıyla bilinçaltında şaşırtıcı kelime formları yarattığı veya sürdürdüğü hipotezini desteklemektedir. Psikolinguistik, dilin zihinsel süreçlerle olan karmaşık etkileşimini inceleyerek, dilin sadece bir iletişim aracı olmanın ötesinde, bellek ve bilişsel süreçleri nasıl şekillendirdiğini anlamaya odaklanır. Dilin beyinle olan bu ilişkisi, Noam Chomsky'nin dilin evrensel yapılarının biyolojik temellere dayandığı yönündeki teorileriyle de dolaylı olarak ilişkilidir.

Bu bilgi birikimi, özellikle reklamcılık ve eğitim gibi profesyonel iletişim alanlarında değer taşımaktadır. Yüksek sürprizli kelimelerin seçilmesi, mesajların hedef kitle üzerindeki etkisini ve bilginin akılda kalıcılığını maksimize etme potansiyeline sahiptir. İletişim uzmanları, mesajlarının işitsel dokusuna dikkat ederek, soyut terimler yerine somut ve işitsel olarak "gürültülü" kelimeleri tercih ederek, hedef kitlelerinin dikkatini daha etkin bir şekilde çekebilirler. Dilin bu işitsel yönü, sadece anlamı değil, aynı zamanda algılanan sürprizi de kodladığını göstererek, dilin bilişsel mimarisine dair daha derin bir anlayış sunmaktadır.