Sztuka somatyczna: wykorzystanie ruchu do regulacji stanu emocjonalnego

W ostatnich latach obserwujemy rosnącą popularność nurtu sztuki somatycznej. Są to praktyki, w których ekspresja artystyczna realizowana jest poprzez dynamiczne, wielkoskalowe ruchy fizyczne. Podejście to opiera się na idei aktywnego angażowania ciała w proces samopoznania i ma na celu wspieranie regulacji emocjonalnej oraz ogólnego dobrostanu psychofizycznego.

Kluczową zasadą sztuki somatycznej jest to, że największą wartość ma sam proces fizycznego tworzenia, a nie końcowy rezultat estetyczny. Ruch, rytm, nacisk i rozmach gestu stają się narzędziami do wyrażania wewnętrznego stanu. Pomaga to redukować napięcie emocjonalne i zwiększać świadomość odczuć płynących z ciała.

Terapia zajęciowa i specjaliści pracujący w nurcie somatycznym zauważają, że takie techniki skutecznie zmniejszają nadmierne zaangażowanie procesów poznawczych, bezpośrednio włączając ciało w ekspresję. Przykładowo, podczas sesji arteterapii, które bywają prezentowane w mediach społecznościowych, uczestnicy są często zachęcani do wykonywania szerokich ruchów, spontanicznego rysowania czy bazgrania w rytm muzyki. Kluczowe jest tu skupienie na przeżywaniu procesu, a nie na efekcie końcowym.

Chloë Bean, licencjonowana terapeutka małżeńska i rodzinna z Los Angeles (Chloë Bean, LMFT), podkreśla, że celem tych działań nie jest stworzenie „ładnego” czy skończonego dzieła. Chodzi raczej o przeżycie doświadczenia cielesnego, w którym ruch wyłania się spontanicznie, kierowany odczuciami, a nie racjonalną kontrolą.

Praktyka sztuki somatycznej obejmuje nieustrukturyzowane formy twórczości – malowanie, bazgranie czy swobodne kreślenie linii na dużych powierzchniach, wykorzystując szerokie, naturalne ruchy całej ręki lub ciała. Taki format jest szczególnie pomocny dla osób skłonnych do intelektualizowania emocji, czyli takich, które analizują swoje uczucia, zamiast je odczuwać na poziomie fizycznym.

Koordynacja między ruchem ręki, percepcją wzrokową a ułożeniem ciała działa jak łagodny dystraktor dla myślenia analitycznego. Pozwala to materiałowi emocjonalnemu ujawnić się swobodniej i bezpieczniej. Rytmiczne, powtarzające się ruchy – na przykład jednoczesne rysowanie obiema rękami – tworzą rytm bilateralny. Jest on częściowo zbliżony do zasad stosowanych w terapii EMDR i może przyczyniać się do uspokojenia układu nerwowego, wzmacniając poczucie stabilności.

Aby rozpocząć taką praktykę, zaleca się przymocowanie dużego arkusza papieru do ściany. Warto używać materiałów, które pozwalają oddać nacisk i dynamikę ruchu, takich jak pastele lub farby. W trakcie pracy uwaga powinna być skierowana na doznania cielesne – kontakt z podłożem, napięcie mięśni czy rytm oddechu.

Po zakończeniu sesji refleksja powinna mieć łagodny charakter. Należy skupić się na zmianach w stanie fizycznym i emocjonalnym, na poczuciu obecności i ciekawości, a nie na interpretowaniu czy ocenianiu powstałego obrazu. To klucz do utrzymania somatycznego podejścia.

Związek między twórczością a dobrostanem psychicznym sięga połowy XX wieku. Adrian Hill, założyciel arteterapii, już wtedy zauważał terapeutyczny efekt aktywności artystycznej podczas pracy z pacjentami cierpiącymi na gruźlicę. Był to jeden z pierwszych udokumentowanych przykładów wykorzystania sztuki w kontekście leczniczym.

Współczesne praktyki skoncentrowane na somatyce są postrzegane jako cenne narzędzie samoregulacji. Wspierają one redukcję subiektywnego poziomu stresu, poprawiają samopoczucie i pomagają utrzymać równowagę układu nerwowego poprzez połączenie ruchu, uważności na ciało i spontanicznej ekspresji.