Neurobiologiczne Podłoże Subiektywnego Przyspieszenia Czasu Wraz z Wiekiem

Subiektywne wrażenie przyspieszonego upływu czasu w miarę starzenia się jest ściśle powiązane ze zmianami w szybkości, z jaką mózg przetwarza nowe informacje wizualne i utrwala wspomnienia. Zrozumienie tej temporalnej dylatacji oferuje wgląd w naturę ludzkiej świadomości i procesów starzenia, potencjalnie wskazując drogi do poprawy subiektywnej jakości życia. Naukowcy koncentrują się na mechanizmach neurobiologicznych, badając, dlaczego dni w dorosłości wydają się krótsze niż w dzieciństwie, ignorując zewnętrzne zegary mierzące czas obiektywny.

Jednym z kluczowych badaczy tego zjawiska jest Adrian Bejan, profesor inżynierii mechanicznej na Duke University, który w publikacji z 2019 roku w czasopiśmie European Review powiązał to odczucie ze starzeniem się mózgu. Bejan argumentuje, że w miarę dojrzewania ścieżki neuronalne stają się bardziej rozbudowane, a z wiekiem ulegają degradacji, co spowalnia transmisję sygnałów elektrycznych. Profesor Bejan podkreślał, że ludzki umysł odczuwa zmianę czasu, gdy zmieniają się postrzegane obrazy, a teraźniejszość różni się od przeszłości ze względu na zmianę mentalnego postrzegania, a nie na zmianę zegara.

Młode mózgi rejestrują więcej nowych „obrazów mentalnych” na jednostkę czasu, co sprawia, że czas wydaje się rozciągnięty. Osoby starsze postrzegają mniej nowości w tym samym obiektywnym interwale. Matematyk Brian Yates z University of Bath sugerował w artykule z 2016 roku, że spadek tempa metabolizmu zwalnia biologiczny „zegar” organizmu, a rutynowy tryb życia minimalizuje liczbę nowatorskich doświadczeń rejestrowanych przez mózg. Z perspektywy matematycznej, każdy kolejny rok stanowi coraz mniejszy ułamek całkowitego dotychczasowego życia, co potęguje wrażenie szybkiego przemijania; rok dla pięciolatka to 20 procent jego życia, a dla pięćdziesięciolatka to zaledwie 2 procent.

Wsparcie empiryczne dla tej teorii nadeszło w 2025 roku wraz z badaniem opublikowanym w Communications Biology. Analiza ta wykazała, że „stany neuronalne” – wzorce aktywności mózgu – stają się z wiekiem dłuższe i rzadsze, zwłaszcza w obszarach sensorycznych, co bezpośrednio koreluje z subiektywnym odczuciem przyspieszającego upływu czasu. Badanie, obejmujące 557 osób w wieku od 18 do 88 lat, wykazało, że mózgi osób starszych zmieniały swój stan rzadziej i wolniej niż mózgi młodszych uczestników, co oznacza mniej „punktów odniesienia” w pamięci. Mechanizm ten jest również powiązany z fizycznymi zmianami, takimi jak ruchy sakkadowe oka; niemowlęta wykonują ich znacznie więcej (około 14 na sekundę) niż dorośli (3-5 na sekundę), co przekłada się na szybsze gromadzenie bodźców przez młode mózgi.

Znaczenie tych badań wykracza poza wyjaśnienie uniwersalnego aspektu ludzkiego doświadczenia. Sugerują one, że celowe wprowadzanie nowości do codziennego życia może wzbogacać formowanie pamięci, a tym samym retrospektywnie „rozciągać” percepcję czasu. Z kolei badania nad starzeniem się białek, prowadzone między innymi przez dr. Alessandro Ori z Leibniz Institute on Aging – Fritz Lipmann Institute (FLI), wskazują, że proces ubikwitylacji, regulujący usuwanie starych białek, staje się mniej zrównoważony, co może wpływać na sprawność komórek nerwowych i podatność na choroby neurodegeneracyjne. Świadome poszukiwanie nowych wrażeń może stanowić strategię na subiektywne wydłużenie odczuwanego czasu, mimo spowalniania zegara biologicznego.