Nghệ thuật Thể chất (Somatic Art): Sử dụng Chuyển động để Điều chỉnh Trạng thái Cảm xúc

Trong những năm gần đây, một phương pháp tiếp cận nghệ thuật mới đang dần trở nên phổ biến, đó là nghệ thuật thể chất (somatic art). Đây là những thực hành sáng tạo nghệ thuật thông qua các chuyển động cơ thể lớn, giàu năng lượng. Phương pháp này dựa trên ý tưởng huy động cơ thể một cách chủ động vào quá trình tự biểu đạt, nhằm mục đích hỗ trợ điều chỉnh cảm xúc và cải thiện sức khỏe tâm sinh lý tổng thể.

Nguyên tắc cốt lõi của nghệ thuật thể chất nằm ở chỗ giá trị lớn nhất chính là quá trình vật lý của sự sáng tạo, chứ không phải kết quả thẩm mỹ cuối cùng. Chuyển động, nhịp điệu, lực tác động và biên độ của cử chỉ trở thành phương tiện biểu đạt trạng thái nội tâm, giúp giảm bớt căng thẳng cảm xúc và nâng cao nhận thức về những cảm giác trong cơ thể.

Các nhà trị liệu nghệ thuật và chuyên gia áp dụng phương pháp thể chất nhận thấy rằng những thực hành này giúp giảm sự tham gia quá mức của nhận thức, bằng cách trực tiếp đưa cơ thể vào quá trình tự bộc lộ. Ví dụ, trong các buổi trình diễn trị liệu nghệ thuật được chia sẻ trên mạng xã hội (kể cả bởi các nhà trị liệu nghệ thuật thực hành), người tham gia được khuyến khích sử dụng các động tác tay chân rộng, vẽ ngẫu hứng hoặc viết nguệch ngoạc theo nhạc, tập trung vào việc trải nghiệm quá trình thay vì sản phẩm.

Chloë Bean, một nhà trị liệu hôn nhân và gia đình được cấp phép tại Los Angeles, nhấn mạnh rằng mục tiêu của các hoạt động này không phải là tạo ra một tác phẩm “đẹp” hay hoàn chỉnh, mà là để sống trọn vẹn trải nghiệm cơ thể, nơi chuyển động nảy sinh một cách tự phát và được dẫn dắt bởi cảm giác, thay vì sự kiểm soát lý trí.

Thực hành nghệ thuật thể chất bao gồm các hoạt động sáng tạo không có cấu trúc — như vẽ tranh, vẽ nguệch ngoạc hoặc tạo ra các nét vẽ tự do trên các bề mặt lớn bằng cách sử dụng các chuyển động rộng, tự nhiên của toàn bộ cánh tay hoặc cơ thể. Định dạng này đặc biệt hữu ích cho những người có xu hướng trí tuệ hóa cảm xúc, tức là họ phân tích cảm xúc nhưng lại không thực sự trải nghiệm chúng ở cấp độ cơ thể.

Sự phối hợp nhịp nhàng giữa chuyển động của tay, thị giác và tư thế cơ thể tạo ra một sự phân tâm nhẹ nhàng đối với tư duy phân tích. Điều này cho phép các chất liệu cảm xúc được biểu lộ một cách tự do và an toàn hơn. Những chuyển động có nhịp điệu, lặp đi lặp lại — chẳng hạn như vẽ đồng thời bằng cả hai tay — tạo ra một nhịp điệu hai bên cơ thể, phần nào tương đồng với các nguyên tắc được sử dụng trong liệu pháp EMDR, có thể giúp làm dịu hệ thần kinh và tăng cường cảm giác vững vàng.

Để bắt đầu thực hành, người tham gia nên cố định một tờ giấy lớn lên tường và sử dụng các vật liệu cho phép truyền tải lực và tốc độ chuyển động, ví dụ như phấn tiên hoặc sơn. Trong quá trình này, sự chú ý được hướng vào các cảm giác vật lý — sự tiếp xúc với bề mặt, sự căng cơ, và nhịp điệu hơi thở.

Sau khi kết thúc buổi thực hành, phần phản hồi được khuyến khích thực hiện một cách nhẹ nhàng: trọng tâm chuyển sang những thay đổi trong trạng thái thể chất và cảm xúc, cảm giác hiện diện và sự tò mò, thay vì tập trung vào việc diễn giải hay đánh giá hình ảnh đã tạo ra.

Về mặt lịch sử, mối liên hệ giữa sáng tạo và sức khỏe tâm lý đã được ghi nhận từ giữa thế kỷ 20. Adrian Hill, người sáng lập liệu pháp nghệ thuật, đã nhận thấy hiệu quả trị liệu của các hoạt động nghệ thuật trong quá trình điều trị bệnh nhân lao phổi, đây được coi là một trong những ví dụ đầu tiên được ghi nhận về việc sử dụng nghệ thuật trong bối cảnh chữa bệnh.

Các phương pháp sáng tạo định hướng thể chất hiện đại được xem là một công cụ tự điều chỉnh bổ sung, giúp giảm mức độ căng thẳng chủ quan, cải thiện cảm giác khỏe mạnh và duy trì sự cân bằng của hệ thần kinh thông qua sự kết hợp giữa vận động, chú tâm vào cơ thể và biểu đạt tự phát.