Somatische Kunst: Beweging als Sleutel tot Emotionele Regulatie

De laatste jaren wint somatische kunst aan populariteit. Dit zijn beoefeningen waarbij artistieke expressie plaatsvindt via grootschalige, dynamische fysieke bewegingen. Deze methode bouwt op het idee van actieve lichamelijke betrokkenheid bij het zelfexpressieproces. Het primaire doel is het ondersteunen van emotionele regulatie en het algemene psychofysiologische welzijn.

Het fundamentele principe achter somatische kunst is dat het fysieke creatieproces zelf de grootste waarde vertegenwoordigt, en niet het uiteindelijke esthetische resultaat. Beweging, ritme, de kracht en de omvang van een gebaar dienen als uitdrukkingsmiddelen voor de innerlijke toestand. Dit proces helpt bij het verminderen van emotionele spanning en verhoogt de bewustwording van lichamelijke sensaties.

Art-therapeuten en specialisten die met de somatische benadering werken, merken op dat deze oefeningen helpen om overmatige cognitieve betrokkenheid te verminderen. Ze betrekken het lichaam direct bij de zelfexpressie. In demonstraties van art-therapeutische sessies, die ook op sociale media te zien zijn bij beoefenaars, worden deelnemers bijvoorbeeld aangemoedigd om uitbundige bewegingen te maken, spontaan te tekenen of te krabbelen op muziek. De focus ligt hierbij volledig op de beleving van het proces, niet op een perfect eindproduct.

Chloë Bean, een erkend huwelijks- en gezinstherapeut (LMFT) uit Los Angeles, benadrukt dat het doel van dergelijke activiteiten niet het maken van een 'goed' of afgerond kunstwerk is. Het gaat erom de lichamelijke ervaring te doorleven, waarbij beweging spontaan ontstaat en wordt geleid door gevoelens, in plaats van door rationele controle.

De beoefening van somatische kunst omvat ongestructureerde creativiteit. Denk aan schilderen, krabbelen of het vrij aanbrengen van lijnen op grote oppervlakken, waarbij brede, natuurlijke bewegingen van de hele arm of het hele lichaam worden gebruikt. Dit formaat is bijzonder heilzaam voor mensen die de neiging hebben hun emoties te intellectualiseren. Zij analyseren hun gevoelens vaak wel, maar ervaren ze niet op een diep lichamelijk niveau.

De coördinatie tussen de beweging van de hand, de visuele waarneming en de lichaamshouding zorgt voor een zachte afleiding van het analytische denken. Hierdoor kan emotioneel materiaal zich vrijer en veiliger manifesteren. Ritme-houdende, herhalende bewegingen, zoals tegelijkertijd met beide handen tekenen, creëren een bilateraal ritme. Dit lijkt deels op de principes die worden toegepast in EMDR-therapie en kan bijdragen aan het kalmeren van het zenuwstelsel en het versterken van een gevoel van stabiliteit.

Voor de start van de oefening is het aan te raden om een groot vel papier tegen de muur te bevestigen. Gebruik materialen waarmee druk en snelheid van de beweging goed kunnen worden overgebracht, zoals pastelkrijt of verf. De aandacht moet hierbij gericht blijven op de lichamelijke sensaties: het contact met het oppervlak, de spierspanning en het ritme van de ademhaling.

Na afloop van de sessie wordt een zachte vorm van reflectie aangeraden. De focus verschuift dan naar de veranderingen in de fysieke en emotionele toestand, het gevoel van aanwezigheid en nieuwsgierigheid, in plaats van naar de interpretatie of beoordeling van de gemaakte afbeelding.

Historisch gezien is de relatie tussen creativiteit en psychologisch welzijn al sinds het midden van de twintigste eeuw zichtbaar. De grondlegger van de art-therapie, Edward Adrian Hill, merkte het therapeutische effect van artistieke activiteit op tijdens zijn werk met tuberculosepatiënten. Dit vormde een van de eerste gedocumenteerde toepassingen van kunst in een therapeutische context.

Hedendaagse, somatisch georiënteerde creatieve praktijken worden gezien als een waardevol aanvullend instrument voor zelfregulatie. Ze dragen bij aan het verlagen van het subjectieve stressniveau, het verbeteren van het algehele welzijn en het in balans houden van het zenuwstelsel door de combinatie van beweging, aandacht voor het lichaam en spontane zelfexpressie.