Jupiters Grote Rode Vlek gekrompen tot recordformaat te midden van onvoorspelbare schommelingen

De grootste atmosferische wervelstorm in het zonnestelsel, Jupiters Grote Rode Vlek (GRV), vertoont nog steeds ongewone meteorologische verschijnselen. Gegevens van de Hubble-ruimtetelescoop uit januari 2026 tonen aan dat de equatoriale diameter van de storm ongeveer 10.250 mijl bedraagt, wat neerkomt op zo'n 16.500 kilometer. Dit is de kleinste omvang ooit gemeten, hoewel de storm nog steeds groter is dan de gemiddelde diameter van de aarde, die 12.742 kilometer bedraagt. Deze meting markeert een aanzienlijke krimp vergeleken met historische gegevens, zoals de 14.500 mijl die in 1979 door de Voyager-missies werd vastgelegd.

Astronomische archieven bevestigen dat het fenomeen al minstens 350 jaar wordt waargenomen, met de eerste beschrijvingen uit 1665 die worden toegeschreven aan Giovanni Cassini. Wetenschappers merken echter op dat de huidige storm mogelijk niet hetzelfde object is als dat wat Cassini zag, aangezien de bevestigde aaneengesloten levensduur daarvan de 190 jaar zou overschrijden. Historische verslagen, met name de waarnemingen van A.A. Belopolski in de jaren 1880, wijzen erop dat de diameter van de GRV eind 19e eeuw 40.000 kilometer bereikte — en volgens sommige bronnen zelfs 50.000 kilometer — terwijl de vlek toen ook aanzienlijk helderder was.

Recente metingen bevestigen dat de GRV in een versneld tempo krimpt, met ongeveer 580 mijl per jaar sinds de afname in 2012 versnelde. Bovendien lieten Hubble-waarnemingen tussen december 2023 en maart 2024 zien dat de GRV niet volledig stabiel is en schommelingen vertoont in zowel omvang als snelheid. Amy Simon van NASA's Goddard Space Flight Center benadrukte dat dit oscillerende gedrag onvoorspelbaar is en momenteel geen duidelijke hydrodynamische verklaring heeft.

Simulaties door wetenschappers van de Yale-universiteit en andere instituten suggereren dat het uitblijven van interacties met kleinere stormen de oorzaak van de krimp kan zijn, aangezien de vlek in controlesimulaties zonder dergelijke interacties na 950 dagen begon te slinken. Wetenschappers hebben nog steeds geen volledig inzicht in de oorsprong van deze kosmische wervelwind, hoewel de algemeen aanvaarde hypothese luidt dat de storm in stand wordt gehouden door krachtige omringende straalstromen die snelle verspreiding voorkomen. De winden binnen de storm bereiken constante snelheden tot 640 km/u, terwijl de interne temperaturen schommelen tussen de -160°C en -120°C.

De diepte van de GRV wordt op basis van gegevens van de Juno-microgolfradiometer geschat op ongeveer 240 km, terwijl zwaartekrachtmetingen uitkomen op een schatting van 200 tot 500 km. Door de aanhoudende krimp gaan experts ervan uit dat de storm uiteindelijk zal verdwijnen, al blijft de exacte tijdlijn onduidelijk. Sommige voorspellende modellen suggereren dat als het huidige krimptempo aanhoudt, de wervelstorm rond 2040 kan stabiliseren in een kleinere, rondere vorm. Ruimtevaartorganisaties blijven geavanceerde instrumenten inzetten om cruciale gegevens over de dynamiek van de storm te verzamelen voordat deze mogelijk inklapt, wat essentieel is voor het begrijpen van de atmosferische meteorologie van gasreuzen.