Discrepantie Tussen Levensduur en Gezonde Levensjaren Wereldwijd Aangekaart

De wereldwijde demografische verschuiving, gekenmerkt door een gemiddelde levensverwachting die de 60 jaar overschrijdt, duidt op een fundamentele transformatie van de menselijke levensloop. Deze toename in levensduur vertaalt zich echter niet eenduidig naar een verbeterde gezondheidskwaliteit, wat resulteert in een significante discrepantie tussen de totale levensverwachting en de gezonde levensverwachting. Prognoses suggereren dat tegen 2050 twee derde van de personen ouder dan 60 jaar in naties met lage en middeninkomens zal wonen, een ontwikkeling die de diepgewortelde sociaaleconomische ongelijkheden in de ervaring van het ouder worden blootlegt.

Biologisch gezien wordt veroudering gedefinieerd als de cumulatieve opeenstapeling van cellulaire en moleculaire schade, wat onvermijdelijk leidt tot een afname van zowel fysieke als mentale capaciteiten. Als reactie hierop heeft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) de periode 2021-2030 uitgeroepen tot het Decennium van Gezond Verouderen. Dit initiatief richt zich op het actief tegengaan van leeftijdsdiscriminatie en het bevorderen van ondersteunende gemeenschapsstructuren. Het RIVM is door de WHO aangewezen als Collaborating Centre on Life Course en Health om bij te dragen aan kennis en onderzoek op dit gebied, met een specifieke focus op de gezondheid van toekomstige generaties ouderen.

De kwaliteit van het ouder worden wordt sterk beïnvloed door beleidsmatige kaders, los van louter demografische trends. Cruciale omgevingsfactoren voor gezond ouder worden omvatten de toegankelijkheid van huisvesting en transport, naast de adoptie van gezonde gewoonten zoals een gebalanceerd dieet en regelmatige fysieke activiteit. Internationale inspanningen, waaronder bijeenkomsten in Madrid die de rol van kunstmatige intelligentie en biotechnologie bespreken, zijn gericht op het transformeren van deze extra levensjaren in vervullende perioden door middel van gecoördineerde mondiale actie.

De mondiale levensverwachting kende tussen 2000 en 2015 een gemiddelde stijging van vijf jaar, de snelste toename sinds de jaren zestig. Deze stijging is echter niet universeel; in de jaren negentig daalde de levensverwachting in sommige regio's, zoals in Afrika door de aids-epidemie en in voormalige Sovjetstaten zoals Rusland na de val van de Sovjet-Unie. In Nederland is geconstateerd dat de gezonde levensverwachting van vrouwen lager kan zijn dan die van mannen, wat een afwijking vormt van de internationale trend.

Onderzoek naar verouderingsprocessen, deels gebaseerd op de Nederlandse Doetinchem Cohort Studie door het RIVM, richt zich op cellulair niveau en de rol van leefgewoonten bij verouderingsziekten. Dit onderstreept dat de levensloop, inclusief erfelijke factoren en levenslange blootstelling aan omgevingsfactoren, de gezondheid op hogere leeftijd bepaalt. Sociaaleconomische ongelijkheid speelt hierbij een rol; zo leven hoogopgeleide vrouwen gemiddeld vijf jaar langer in goede gezondheid dan laagopgeleide vrouwen. Hoewel geografische locatie invloed heeft, suggereren studies dat sociaaleconomische factoren zoals inkomen en sociaal netwerk belangrijker zijn voor de maatschappelijke positie. Het aanpakken van deze sociale ongelijkheid, die economische groei kan belemmeren, is essentieel voor het creëren van gelijke kansen voor elke burger, conform de principes van inclusiviteit die de WHO onderschrijft.