Deugdethiek als Fundament: Progressief Onderwijs Streeft naar Innerlijke Vrijheid en Geluk

De hedendaagse progressieve educatie ondergaat een verschuiving naar geavanceerde methodologieën die de nadruk leggen op deugdethiek. Deze benadering reikt verder dan louter sociaal-emotionele competenties en richt zich op het cultiveren van werkelijke menselijke vervulling. De filosofische stroming, geworteld in het denken van Aristoteles en geïntegreerd in het christelijke kader door Thomas van Aquino, stelt dat deugdzaamheid de onmisbare route is naar duurzaam menselijk geluk en stabiliteit. Dit vormt een contrast met de 'moraal van omstandigheden', die geen vaste absolute maatstaven voor juist of onjuist hanteert, en positioneert deugdethiek als een pad naar ware 'innerlijke vrijheid' – het vermogen om consistent het moreel juiste te kiezen, zelfs tegen de drang van onmiddellijke bevrediging in.

Dr. João Malheiro, een autoriteit op het gebied van Gepersonaliseerd Onderwijs en de Ethiek van Deugden, wijst op een significant hiaat in de huidige onderwijspraktijk: de formele instructie in deugden ontbreekt vaak. Dit bemoeilijkt voor kinderen het effectief internaliseren en imiteren van deugdzaam gedragspatronen. Malheiro, die tot 2024 directeur was van Colégio Porto Real in Rio de Janeiro, een instelling die katholieke identiteit combineert met deze ethische focus, benadrukt dat een dergelijke geïntegreerde aanpak de gehele schoolgemeenschap transformeert en de ouderlijke rol versterkt.

Deugdethiek, geworteld in het streven naar 'eudaimonia' of het goede leven, richt zich op karaktervorming, waarbij de rede het juiste midden tussen de uitersten van impuls en affectiviteit bewaart. De klassieke vier kardinale deugden – Voorzichtigheid (Prudentia), Rechtvaardigheid (Iustitia), Moed (Fortitudo) en Temperantie (zelfbeheersing) – fungeren als de spil waarbinnen talloze specifieke deugden worden ontwikkeld. Het uiteindelijke doel is het kweken van morele autonomie bij de leerlingen. Deze ontwikkeling volgt een leeftijdsspecifiek traject: het begint met het ouderlijk voorbeeld vanaf de leeftijd van één jaar en evolueert naar een intentioneel begrip voordat de adolescentie aanbreekt, het moment waarop leerlingen actief de wens ontwikkelen om deugdzaam te leven.

Een concrete implementatie van deze principes is zichtbaar bij Colégio Altiora in Petrópolis (RJ), een instelling die in 2025 werd opgericht en deugden heeft verheven tot een volwaardig curriculumonderdeel. Op Altiora omvat de evaluatie van elementaire leerlingen een kwalitatieve score van 3 punten, naast de 7 punten voor academische inhoud, waarbij gewoonten zoals stiptheid en zorg voor materiaal worden beoordeeld via objectieve maatstaven en zelfevaluaties. De school ondersteunt dit traject met een maandelijkse focus op een specifieke deugd en biedt tevens maandelijkse trainingen aan voor ouders, wat de overtuiging versterkt dat de beoefening van deugdzaamheid leidt tot diepgaande persoonlijke verbetering.

De integratie van deugdethiek in het onderwijs weerspiegelt een bredere beweging in de pedagogiek die zoekt naar een gefundeerde structuur voor de ontwikkeling van het gehele menselijke potentieel. Colégio Porto Real, dat een model van Gepersonaliseerd Onderwijs hanteert, gebaseerd op de principes van Víctor García Hoz, legt de nadruk op de harmonieuze groei van alle dimensies – intellectueel, menselijk, cultureel, esthetisch, fysiek en spiritueel. Dit proces zet de impliciete overdracht van morele patronen uit de vroegste kindertijd bewust voort, met als doel studenten te vormen tot autonome individuen die in staat zijn tot wijs en rechtvaardig handelen.