Erdem Etiği Eğitimi: İçsel Özgürlük ve Mutluluğa Odaklanan Yaklaşım

Eğitim alanında, yalnızca sosyo-duygusal becerilerin ötesine geçerek insanî doyum arayışına odaklanan ilerici metotlar içinde erdem etiği temelli yaklaşımlar giderek daha fazla benimsenmektedir. Bu paradigma değişimi, bireyin ahlaki karakterinin yapılandırılması yoluyla nihai mutluluğa ulaşmasını hedeflemektedir. Bu felsefi çerçeve, bireyin eylemlerinin sonuçlarından ziyade nasıl bir insan olacağına odaklanarak modern eğitimin temel sorularına yeni bir perspektif sunmaktadır. Erdem etiği, eylemin sonuçlarından veya katı kurallardan önce, kişinin karakter özelliklerinin gelişimini merkeze alır ve bireyin içsel ahengini amaçlar.

Kişisel Eğitim ve Erdem Etiği Uzmanı Dr. João Malheiro, sistemli erdem eğitiminin müfredatlarda sıklıkla eksik kaldığını ve bu durumun çocukların erdemli davranışları taklit etmesini zorlaştırdığını belirtmektedir. Bu boşluğu doldurma çabası, eğitim kurumlarının misyonunu dönüştürmektedir. Örneğin, Malheiro'nun 2024 yılına kadar yöneticiliğini yaptığı Colégio Porto Real, bu yaklaşımı benimseyerek okul topluluğunu dönüştürme ve veli eğitimini güçlendirme yönünde adımlar atmıştır. Bu tür kurumlar, eğitimin sadece akademik başarıyı değil, aynı zamanda karakter gelişimini de kapsayan bütüncül bir süreç olduğunu savunur.

Erdem ahlakı, köklerini Antik Yunan filozofu Aristoteles'ten ve Orta Çağ düşünürü Aziz Thomas Aquinas'tan alır; her iki filozof da erdemi, insan mutluluğu ve istikrarı için zorunlu bir yol olarak konumlandırmıştır. Bu yaklaşım, çocuğun başlangıçtaki dürtüsel ve duygusal yapısına karşı, aklın rehberliğinde gelişen erdemleri temel alır. Aristoteles'e göre, erdemli bir yaşam sürmek, rasyonellik, özgürlük ve ahlak boyutlarında optimal işlev göstermekle mümkündür ve bu durum nihayetinde mutluluk (eudaimonia) ile sonuçlanır.

Erdem etiği, mutlak doğru ve yanlışın bulunmadığı varsayılan durum ahlakından keskin bir şekilde ayrılır. Bu ayrım, erdemin, anlık hazza karşı çıkabilme yeteneği olan gerçek bir içsel özgürlük kapasitesi geliştirdiğini vurgular. Bu içsel özgürlük, bireyin kendi ahlaki yasalarına göre hareket etme gücünü temsil eder ve kişinin karakterini, dışsal baskılardan ziyade içsel ilkelerle şekillendirmesini sağlar. Temel dört kardinal erdem olan ölçülülük, metanet (fortitude), basiret (prudence) ve adalet, çok sayıda özel erdem için bir çerçeve işlevi görerek öğrencilerin ahlaki otonomisini geliştirmeyi amaçlar.

Bu erdemlerin eğitimi, yaşa özgü aşamaları takip eder: Bir yaşından itibaren ebeveyn örneğiyle başlar, ergenliğe kadar bilinçli bir kavrayışa doğru ilerler ve ergenlikte öğrencilerin erdemli yaşama aktif olarak arzu duymasıyla doruğa ulaşır. Bu teorik çerçeveyi uygulamada somutlaştıran kurumlardan biri de 2025 yılında kurulan Petrópolis'teki Colégio Altiora'dır. Altiora'daki değerlendirme sistemi, akademik içeriğe (7 puan) ek olarak, materyal sahipliği ve dakiklik gibi alışkanlıkları ölçen metrikler ve öğrenci öz değerlendirmeleri yoluyla niteliksel bir puanı (3 puan) içermektedir. Okul, bu çabayı aylık 'ayın erdemi' odak noktası ve düzenli ebeveyn eğitimleriyle destekleyerek, erdem pratiğinin hem çocuklar hem de yetişkinler için derin kişisel gelişim getirdiği fikrini pekiştirmektedir.