Sản lượng nhựa toàn cầu năm 2026 chạm mốc kỷ lục bất chấp các nỗ lực thắt chặt quy định

Bất chấp những nỗ lực nâng cao nhận thức về môi trường và việc thực thi các biện pháp chính trị quyết liệt trên quy mô lớn, sản lượng nhựa toàn cầu vào năm 2026 vẫn tiếp tục xu hướng tăng trưởng mạnh mẽ, đạt mức kỷ lục gần 430 triệu tấn mỗi năm. Những con số thống kê này đã phơi bày một khoảng cách đáng báo động giữa các nỗ lực quản lý và khối lượng sản xuất thực tế đang lưu thông trên thị trường. Đáng chú ý, gần một nửa tổng sản lượng này là các sản phẩm nhựa dùng một lần, gây ra áp lực khủng khiếp cho hệ thống quản lý chất thải trên toàn thế giới. Nhìn lại dữ liệu năm 2019, lượng khí thải CO2 tích lũy trong toàn bộ vòng đời của nhựa tương đương khoảng 1,8 tỷ tấn, một con số khẳng định vai trò tiêu cực của ngành công nghiệp này đối với tiến trình biến đổi khí hậu toàn cầu.

Ở cấp độ khu vực, nhiều sáng kiến lập pháp mới đang được triển khai nhằm chuyển gánh nặng chi phí xử lý chất thải từ người nộp thuế sang trực tiếp các nhà sản xuất. Điển hình là tại tỉnh Ontario, Canada, quá trình chuyển đổi kéo dài ba năm sang hệ thống Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) đối với vật liệu bao bì và sản phẩm giấy đã chính thức hoàn tất vào ngày 1 tháng 1 năm 2026. Bộ trưởng Môi trường Ontario, ông Todd McCarthy, nhấn mạnh rằng hệ thống này được thiết kế để giúp việc tái chế trở nên đơn giản và nhất quán hơn cho người dân, đồng thời giúp các đô thị tiết kiệm tổng cộng hơn 200 triệu đô la. Theo khuôn khổ EPR, các doanh nghiệp cung cấp bao bì hiện phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về việc thu gom và tái chế sản phẩm sau khi kết thúc vòng đời, từ đó thúc đẩy họ phải đưa ra những lựa chọn đóng gói bền vững và có trách nhiệm hơn.

Tại Hoa Kỳ, bang California đã chính thức áp dụng luật Thượng viện mang số hiệu SB 1053 kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc kiểm soát rác thải nhựa tại nguồn. Đạo luật này ban hành lệnh cấm đối với hầu hết các loại túi mua sắm bằng nhựa, bao gồm cả những loại túi nhựa dày vốn trước đây được dán nhãn là có thể tái sử dụng. Theo quy định mới, các cửa hàng bán lẻ bắt buộc phải cung cấp cho khách hàng túi giấy tái sử dụng hoặc các lựa chọn thay thế không bằng nhựa khác. Cơ quan lập pháp bang, thông qua việc ban hành SB 1053, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc hạn chế nhựa dùng một lần ở cấp độ người tiêu dùng, mặc dù luật vẫn cho phép duy trì mức phí tối thiểu 10 cent cho mỗi túi giấy được cung cấp.

Song song với các biện pháp quản lý mang tính địa phương, cộng đồng quốc tế vẫn đang kiên trì các nỗ lực ngoại giao để xây dựng một công cụ pháp lý toàn cầu mang tính ràng buộc nhằm đẩy lùi ô nhiễm nhựa. Tuy nhiên, phiên họp thứ năm của Ủy ban đàm phán liên chính phủ (INC-5) dưới sự bảo trợ của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) đã vấp phải những bất đồng sâu sắc giữa các quốc gia thành viên, khiến việc đạt được đồng thuận về nội dung hiệp ước trước thời hạn dự kiến trở nên bất khả thi. Phần thứ ba của phiên họp này, ký hiệu là INC-5.3, đã được ấn định tổ chức vào ngày 7 tháng 2 năm 2026 tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế Geneva (CICG) ở Geneva, Thụy Sĩ. Đáng lưu ý, phiên họp này sẽ chỉ tập trung vào các vấn đề tổ chức và hành chính, bao gồm việc bầu chọn ban lãnh đạo mới, mà không đi sâu vào các cuộc đàm phán nội dung thực chất về cắt giảm sản lượng.

Bên cạnh những chuyển biến về mặt quy định, các rào cản văn hóa vẫn đang cản trở những thay đổi mang tính hệ thống, điều này đặc biệt rõ nét tại thị trường Nhật Bản. Tập quán đóng gói riêng lẻ từng sản phẩm, vốn bắt nguồn sâu xa từ triết lý hiếu khách omotenashi và các tiêu chuẩn khắt khe về vệ sinh, vẫn tiếp tục chiếm ưu thế dù quốc gia này đã áp dụng phí túi nilon từ năm 2021. Các dữ liệu thống kê then chốt chỉ ra một vấn đề mang tính hệ thống toàn cầu: tỷ lệ tái chế nhựa vẫn dậm chân ở mức khoảng 9%, trong khi bao bì nhựa chiếm tới 35% tổng lượng tiêu thụ. Mỗi ngày, lượng nhựa tương đương với khoảng 2.000 xe chở rác vẫn đổ vào các dòng sông và đại dương trên toàn thế giới. Trong khi các tập đoàn lớn như Exxon Mobil Corporation, BASF SE và Saudi Basic Industries Corporation (SABIC) vẫn giữ vai trò chủ chốt trong sản xuất, thị trường nhựa toàn cầu dự kiến sẽ tăng trưởng lên mức 733,58 tỷ đô la Mỹ vào năm 2026. Như vậy, năm 2026 đang cho thấy một nghịch lý kéo dài: khi luật pháp ngày càng thắt chặt thì sản lượng vẫn duy trì ở mức cao kỷ lục, đòi hỏi những biện pháp quyết liệt hơn nữa nhắm thẳng vào việc hạn chế sản xuất nhựa nguyên sinh.