2026'da Küresel Plastik Üretimi: Sıkılaşan Düzenlemelere Rağmen Rekor Seviyelere Ulaşıldı

Çevresel farkındalığın dünya genelinde artmasına ve siyasi mekanizmaların daha sert önlemler almasına rağmen, 2026 yılı küresel plastik üretiminde yeni bir zirveye işaret ediyor. Yıllık 430 milyon ton barajını aşan üretim hacmi, mevcut düzenleyici çabalar ile sanayi tesislerinden çıkan fiili ürün miktarı arasındaki derin uçurumu bir kez daha gözler önüne seriyor. Bu devasa üretimin neredeyse yarısını tek kullanımlık plastiklerin oluşturması, küresel atık yönetimi sistemleri üzerinde sürdürülemez bir yük oluşturuyor. Sektörün iklim üzerindeki etkileri de endişe verici boyutta; nitekim 2019 verileri, plastiğin tüm yaşam döngüsü boyunca yaklaşık 1,8 milyar ton karbondioksit emisyonuna yol açtığını ve bu durumun küresel iklim değişikliği krizindeki payını net bir şekilde ortaya koyuyor.

Bölgesel düzeyde incelendiğinde, atık yönetiminin mali yükünü vergi mükelleflerinden alıp doğrudan üreticilere yükleyen yeni yasal modellerin hız kazandığı görülüyor. Kanada'nın Ontario eyaletinde, ambalaj ve kağıt ürünleri için öngörülen üç yıllık geçiş süreci 1 Ocak 2026 tarihinde tamamlanarak Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (EPR) sistemi tam kapasiteyle devreye alındı. Ontario Çevre Bakanı Todd McCarthy, bu yeni sistemin geri dönüşüm süreçlerini vatandaşlar için çok daha basit ve tutarlı bir hale getireceğini, aynı zamanda yerel yönetimlere toplamda 200 milyon dolardan fazla tasarruf sağlayacağını vurguladı. EPR çerçevesinde, piyasaya ambalajlı ürün süren şirketler artık bu materyallerin kullanım ömrü sonundaki toplama ve geri dönüştürme maliyetlerinden doğrudan sorumlu tutuluyor, bu da onları daha sürdürülebilir ambalaj tasarımlarına yönelmeye zorluyor.

Amerika Birleşik Devletleri'nde ise Kaliforniya eyaleti, 1 Ocak 2026'da yürürlüğe giren SB 1053 sayılı Senato yasası ile plastik kirliliğine karşı radikal bir adım attı. Bu yeni mevzuat, daha önce "yeniden kullanılabilir" olarak sınıflandırılan kalın plastik poşetler de dahil olmak üzere, marketlerdeki çoğu plastik alışveriş torbasını tamamen yasaklıyor. Yasa uyarınca perakende noktaları, müşterilerine yalnızca belirli bir ücret karşılığında geri dönüştürülmüş kağıt poşetler veya plastik içermeyen gerçek çok kullanımlık alternatifler sunabiliyor. Eyalet meclisi tarafından kabul edilen bu düzenleme, kağıt poşet başına en az 10 sentlik bir ücret zorunluluğu getirerek tüketicileri tek kullanımlık alışkanlıklarını sorgulamaya ve daha çevreci tercihler yapmaya teşvik ediyor.

Yerel ve bölgesel düzenlemelerin ötesinde, uluslararası diplomasi kanadında plastik kirliliğiyle mücadele için hukuki açıdan bağlayıcı küresel bir anlaşma oluşturma çabaları devam ediyor. Ancak, Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) çatısı altında yürütülen Hükümetlerarası Müzakere Komitesi'nin beşinci oturumu (INC-5), üye ülkeler arasındaki derin görüş ayrılıkları nedeniyle planlanan takvimde nihai bir metin üzerinde uzlaşmaya varamadı. Bu sürecin devamı olarak planlanan INC-5.3 oturumu, 7 Şubat 2026 tarihinde İsviçre'nin Cenevre kentindeki Cenevre Uluslararası Konferans Merkezi'nde (CICG) gerçekleştirilecek. Bu toplantının içeriksel müzakerelerden ziyade, yeni liderlik seçimleri gibi tamamen idari ve organizasyonel meselelere odaklanacağı bildiriliyor.

Düzenleyici baskıların artmasına rağmen, bazı bölgelerde kültürel alışkanlıklar sistemik değişimin önünde ciddi bir engel teşkil etmeye devam ediyor. Özellikle Japonya'da, kökleri geleneksel misafirperverlik anlayışı olan "omotenashi"ye ve yüksek hijyen standartlarına dayanan ürünleri tek tek paketleme pratiği, 2021'deki plastik poşet ücretlendirmesine rağmen gücünü koruyor. Küresel istatistikler ise tablonun ciddiyetini koruduğunu gösteriyor: Dünya genelinde plastik geri dönüşüm oranı %9 seviyelerinde kalırken, toplam plastik tüketiminin yaklaşık %35'ini ambalaj sektörü domine ediyor. Her gün yaklaşık 2000 çöp kamyonu dolusu plastiğin su yollarına karıştığı tahmin edilen bir dünyada; Exxon Mobil Corporation, BASF SE ve Saudi Basic Industries Corporation (SABIC) gibi endüstri devleri üretim kapasitelerini koruyor. 2026 yılında küresel plastik pazarının 733,58 milyar dolar seviyesine ulaşacağı öngörülürken, rekor üretim rakamları ile sıkılaşan yasalar arasındaki bu çelişki, birincil plastik üretimini doğrudan kısıtlayacak daha kararlı küresel politikalara ihtiyaç duyulduğunu kanıtlıyor.