Chiến lược phát triển mới của Trung Quốc: Ưu tiên công nghệ thay vì mô hình tăng trưởng cũ

Trung Quốc đã chính thức thông qua Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 cho giai đoạn 2026–2030, với trọng tâm không nằm ở việc thúc đẩy kinh tế bằng mọi giá mà là nỗ lực thay đổi hoàn toàn cơ chế tăng trưởng cốt lõi. Trong khi mô hình cũ dựa dẫm vào bất động sản, xuất khẩu và các khoản đầu tư hạ tầng khổng lồ, thì chiến lược mới lại đặt cược vào trí tuệ nhân tạo, chất bán dẫn, robot, hạ tầng tính toán, các nguồn năng lượng mới và nhu cầu tiêu dùng nội địa.

Sự thay đổi này được thể hiện rõ nét qua các thông số kinh tế cơ bản. Đối với năm 2026, Bắc Kinh đã đặt mục tiêu tăng trưởng ở mức 4,5–5%, một con số khiêm tốn hơn nhiều so với thời kỳ tăng trưởng hai chữ số trước đây. Đây không đơn thuần là sự thận trọng trong dự báo. Trung Quốc thực tế đang thừa nhận rằng kỷ nguyên tăng trưởng dễ dàng đã khép lại, và giờ đây, chất lượng của nền tảng kinh tế quan trọng hơn nhiều so với tốc độ tăng trưởng thuần túy.

Trọng tâm của chương trình phát triển mới là khả năng tự cường về công nghệ. Kế hoạch dự kiến tăng chi phí cho nghiên cứu và phát triển (R&D) ít nhất 7% mỗi năm, đồng thời nâng tỷ trọng của các ngành kinh tế số then chốt lên mức 12,5% GDP. Các lĩnh vực quan trọng được ưu tiên phát triển bao gồm:

• Trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ lượng tử.
• Sản xuất chip bán dẫn và mạng 6G.
• Y sinh, hệ thống hàng không vũ trụ và sản xuất tiên tiến.

Mục tiêu là biến công nghệ không chỉ là một lĩnh vực riêng lẻ mà trở thành hạt nhân mới của toàn bộ nền kinh tế, từ khâu sản xuất tại nhà máy đến hậu cần và quốc phòng.

Nguyên nhân của bước ngoặt này rất rõ ràng: Trung Quốc đang tái cấu trúc để thích nghi với một thế giới mà việc tiếp cận các công nghệ tiên tiến không còn được đảm bảo như trước. Những hạn chế xuất khẩu của Mỹ đối với chip và thiết bị đã thúc đẩy Bắc Kinh đẩy nhanh chính sách tự chủ công nghệ. Do đó, chương trình mới không chỉ là một văn kiện kinh tế mà còn là lời giải cho những áp lực địa chính trị. Trung Quốc muốn sản xuất nhiều thành phần quan trọng hơn trong hệ thống của mình để tránh phụ thuộc vào các nút thắt từ bên ngoài.

Tuy nhiên, chương trình này không chỉ giới hạn ở chính sách công nghiệp thuần túy. Bắc Kinh cũng nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng một thị trường nội địa vững mạnh. Đây là sự thừa nhận rằng quốc gia này không thể mãi bù đắp cho sự tiêu dùng yếu kém bằng xuất khẩu và đầu tư. Cuộc khủng hoảng bất động sản, sự thận trọng của các hộ gia đình và căng thẳng trên thị trường lao động đang buộc chính quyền phải tìm kiếm một mô hình tăng trưởng hỗ trợ đồng thời cả sản xuất, việc làm, thu nhập và niềm tin của người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, kế hoạch vẫn tồn tại những điểm yếu tiềm ẩn cần lưu ý. Việc đặt cược vào sản xuất công nghệ cao có thể làm trầm trọng thêm sự mất cân đối cũ của kinh tế Trung Quốc: nguồn cung quá lớn trong khi nhu cầu nội địa vẫn chưa đủ mạnh. Nói cách khác, quốc gia này có nguy cơ sản xuất ra nhiều sản phẩm phức tạp hơn nhưng vẫn phải phụ thuộc vào thị trường nước ngoài để tiêu thụ. Điều này làm tăng khả năng xảy ra các cuộc xung đột thương mại mới. Ngoài ra, các mục tiêu về môi trường trong chương trình vẫn ở mức vừa phải, tập trung vào việc giảm cường độ carbon thay vì cắt giảm tuyệt đối lượng khí thải một cách nhanh chóng.

Kết luận then chốt là Trung Quốc không còn cố gắng chạy theo mục tiêu tăng trưởng nhanh một cách đơn thuần. Họ đang xây dựng một mô hình bền vững và mang tính kỹ trị hơn, trong đó khoa học, năng lực tính toán, năng lượng và sự phối hợp công nghiệp trở thành những nguồn lực then chốt. Chiến lược này tuy có rủi ro, nhưng nó cho thấy tầm nhìn của Bắc Kinh trong thập kỷ tới: không còn là công xưởng giá rẻ của thế giới, mà là một trong những trung tâm quyền lực công nghệ toàn cầu.